Vào một buổi tối tháng Tám, bạn có thể đi ngang qua một công viên yên tĩnh hay một bãi cỏ ở gần nhà. Mặt trời lặn xuống, bầu trời chuyển sang màu xanh thẫm. Bỗng nhiên, những đốm sáng vàng bắt đầu nhấp nháy trong đám cỏ.
Vào đầu tháng Tám năm 2026, các thành viên của Alitaptap đã chia sẻ về những chú đom đóm ở nhiều khu xóm. Mọi người nhìn thấy đom đóm Common Eastern tại công viên Brooklyn Bridge ở New York, trên đường S Salem ở Bắc Carolina, và dọc theo đường North Goldendale ở Wisconsin. Các thành viên khác đã ghi nhận loài Sneaky Elf ở Kansas và Kentucky. Những người quan sát ở Colorado thì bắt gặp đom đóm Dark Firefly. Ở bên kia đại dương, mọi người thấy đom đóm European Glow-worm ở Pháp và Phần Lan, cùng đom đóm Rimmed Window Firefly ở gần các tòa nhà tại Hồng Kông.
Bạn không cần phải đi bộ đường dài vào khu rừng sâu trên núi mới thấy được đom đóm. Thị trấn, sân sau và công viên thành phố hiện đang tràn đầy sự sống. Cuối hè là mùa bận rộn của những loài bọ phát sáng này. Biết rõ nơi tìm kiếm sẽ giúp bạn dễ dàng gặp chúng.
Vì sao đom đóm thích mép bãi cỏ và viền công viên?
Đom đóm cần ba thứ chính để sinh sống: nơi trú ẩn, độ ẩm và thức ăn. Những dải cỏ mọc ở mép công viên và sân nhà đáp ứng đủ cả ba điều đó.
Hãy tưởng tượng một bãi cỏ ở khu ngoại ô hoặc một khoảng sân trong công viên. Phần giữa bãi cỏ có thể được cắt ngắn bằng máy cắt cỏ. Nhưng ở các mép xung quanh, gần hàng rào, cây cối hay bụi rậm, cỏ thường mọc cao hơn. Vùng rìa đó giống như một khu rừng nhỏ dành cho côn trùng.
Những ngọn cỏ cao giữ lại độ ẩm gần mặt đất. Sương đọng trên đất lâu hơn dưới những tán lá râm mát. Đom đóm mẹ đẻ trứng trong đất ẩm. Khi trứng nở, những chú ấu trùng nhỏ xíu sống dưới tán lá rụng và lớp đất ẩm. Chúng đi săn ốc sên, sên trần và giun. Một con đường đất khô ráo, trụi trụi không có nhiều thức ăn, nhưng lớp đất ẩm dưới bãi cỏ cao lại giống như một tủ lạnh đầy ắp thức ăn cho ấu trùng đom đóm.
Khi đom đóm trưởng thành, chúng cần những chiếc giá đậu. Giá đậu là một thân cây hoặc chiếc lá cao để côn trùng có thể bám vào đó. Đom đóm leo lên các cọng cỏ để phát tín hiệu ánh sáng. Chiều cao này giúp ánh nhấp nháy của chúng bay xa hơn để tìm bạn tình đang bay gần đó.
Ai đang phát sáng gần bạn lúc này?
Các loài đom đóm khác nhau sống ở những môi trường khác nhau. Chúng cũng có cách sử dụng ánh sáng riêng. Dưới đây là một vài loài mà mọi người đang tìm thấy ở các khu xóm trong tháng này.
Đom đóm Common Eastern
Đây là loài đom đóm nhấp nháy phổ biến nhất ở miền đông Bắc Mỹ. Bạn có thể tìm thấy chúng ở các sân sau từ Michigan xuống đến Bắc Carolina. Người quan sát gần đây đã ghi nhận chúng ở New Jersey và Pennsylvania.
Đom đóm Common Eastern thích không gian cỏ mở gần cây cối. Con đực bay cao từ hai đến sáu sải tay trên bãi cỏ. Khi bay, chúng lượn vòng hướng lên không trung và bật ánh sáng màu vàng. Ánh chớp của chúng tạo thành hình chữ J. Nếu bạn quan sát một bãi cỏ trong công viên vào khoảng 8 giờ 30 tối, bạn sẽ thấy hàng tá hình chữ J nhỏ xíu như vậy lơ lửng trên thảm cỏ.
Đom đóm Sneaky Elf
Sneaky Elf là loài đom đóm nhỏ hơn. Những lần ghi nhận gần đây của Alitaptap đến từ Kentucky và Kansas.
Những chú đom đóm này thích các hàng cây bụi và cành cây gần rìa công viên. Chúng chớp sáng rất nhanh với ánh sáng màu hổ phách hoặc cam nhạt. Chúng thường nhấp nháy ở trên cao ngọn cây trước khi sà xuống bãi cỏ.
Đom đóm Dark Firefly
Không phải loài đom đóm nào cũng phát sáng vào ban đêm. Ở Colorado, người quan sát đã ghi nhận đom đóm Dark Firefly vào đầu tháng Tám.
Đom đóm Dark Firefly bay lượn vào ban ngày. Chúng không dùng đèn sáng để giao tiếp với nhau. Thay vào đó, chúng sử dụng các chất mùi gọi là pheromone. Bạn có thể bắt gặp chúng đang đậu trên vỏ cây hoặc những chiếc lá thấp trong công viên vào một buổi chiều đầy nắng.
Đom đóm European Glow-Worm
Ở những nơi như Pháp, Croatia và Phần Lan, người quan sát đã báo cáo về loài European Glow-worm trong tuần này.
Đom đóm cái không thể bay vì chúng không có đôi cánh hoàn chỉnh. Chúng bò lên một thân cỏ cao dọc theo lối đi trong công viên hoặc hàng rào cây. Sau đó, chúng bật một chiếc đèn màu xanh lá cây sáng và ổn định. Chúng không nhấp nháy. Chúng giữ cho ánh sáng xanh luôn tỏa sáng như một chiếc bóng đèn nhỏ cho đến khi có con đực bay đến tìm.
Đom đóm Rimmed Window Firefly
Ở Hồng Kông, người quan sát đã ghi nhận đom đóm Rimmed Window Firefly gần các khu nhà ở đô thị. Những chú đom đóm này sử dụng các mảng xanh nhỏ giữa các tòa nhà, cho thấy ngay cả những khu vườn thành phố nhỏ cũng là nhà của các loài bọ phát sáng.
Khi nào nên đi ngắm đom đóm?
Thời điểm là tất cả khi bạn đi tìm đom đóm. Nếu bạn ra ngoài quá sớm, trời vẫn còn quá sáng. Nếu bạn ra ngoài quá muộn, nhiều loài đã kết thúc màn trình diễn ánh sáng ban đêm của chúng.
Thời điểm tốt nhất để quan sát là vào lúc chạng vạng, khoảng thời gian giữa hoàng hôn và bóng tối hoàn toàn. Vào tháng Tám, thời điểm này thường rơi vào khoảng từ 8 giờ tối đến 9 giờ tối.
Bắt đầu quan sát khoảng hai mươi phút sau khi mặt trời lặn. Đom đóm Common Eastern thường là loài bắt đầu sớm nhất. Chúng nhấp nháy trong khoảng từ bốn mươi lăm phút đến một tiếng. Khi màn đêm buông xuống hoàn toàn, hoạt động của chúng sẽ chậm lại.
Thời tiết cũng rất quan trọng. Đom đóm thích những đêm ấm áp và ẩm ướt. Nếu không khí ấm áp và lặng gió, đom đóm bay lượn rất tích cực. Vào những đêm có gió hoặc trời lạnh, chúng ở sát dưới thảm cỏ để tự bảo vệ mình. Nếu trời mưa lất phất, một số loài vẫn nhấp nháy, nhưng mưa lớn sẽ khiến chúng phải trốn dưới những chiếc lá.
Cách quan sát mà không làm hại chúng
Đom đóm là những sinh vật mỏng manh. Khi ghé thăm ngôi nhà ngoài trời của chúng, chúng ta cần đối xử thật nhẹ nhàng. Dưới đây là cách bạn có thể quan sát chúng một cách an toàn.
Sử dụng đèn đỏ thay vì đèn trắng
Đèn pin màu trắng sáng sẽ làm đom đóm sợ hãi. Một luồng sáng mạnh giống như ban ngày nhân tạo, khiến loài côn trùng này bối rối và ngừng nhấp nháy.
Để bảo vệ tầm nhìn ban đêm của bạn và giữ cho đom đóm thoải mái, hãy bọc đèn pin bằng một lớp giấy kính màu đỏ. Đom đóm không thể nhìn rõ ánh sáng đỏ. Ánh sáng đỏ giúp bạn nhìn thấy lối đi mà không làm phiền đến tín hiệu nhấp nháy của chúng.
Đi trên các lối đi có sẵn
Thật là háo hức khi muốn chạy băng qua bãi cỏ tối để bắt đom đóm, nhưng bước ra khỏi lối đi có thể dẫm bẹp chúng.
Đom đóm cái đậu trên các ngọn cỏ gần mặt đất, còn ấu trùng thì bò qua lớp lá mục. Hãy bám vào những lối đi bằng đất, đường sỏi hoặc lối đi lát đá trong công viên. Đứng ở mép và nhìn vào phần cỏ cao.
Hạn chế bắt và cho vào lọ
Cách tốt nhất để thưởng thức đom đóm là ngắm nhìn bằng đôi mắt của bạn. Nhưng nếu bạn bắt một con để quan sát kỹ hơn, hãy làm theo các bước cơ bản sau:
- Giữ tay sạch và hơi ẩm. Không chạm vào đom đóm nếu trên da bạn có xịt chống muỗi hoặc nước rửa tay.
- Đặt một miếng khăn giấy ẩm ở đáy lọ thủy tinh sạch để giữ không khí luôn ẩm.
- Đục các lỗ nhỏ trên nắp lọ, hoặc bọc miệng lọ bằng vải cố định bằng dây chun.
- Giữ đom đóm trong lọ không quá mười lăm phút.
- Thả đom đóm về đúng nơi bạn đã tìm thấy chúng. Không bao giờ giữ đom đóm qua đêm.
Giữ lại một khoảng cỏ cao ở nhà
Nếu bạn có sân nhà, hãy nhờ gia đình chừa lại một góc nhỏ không cắt cỏ. Để cỏ mọc cao dọc theo hàng rào sẽ tạo ra nơi trú ẩn cho đom đóm. Tránh dùng thuốc xịt cỏ hoặc vợt bắt muỗi, những thứ đó sẽ gây hại cho đom đóm và ấu trùng sống trong đất.
Chia sẻ phát hiện của bạn trên Alitaptap
Khi bạn phát hiện ra một chú đom đóm trong công viên hay sân sau nhà, quan sát của bạn sẽ giúp ích cho các nhà khoa học. Mỗi báo cáo được gửi lên Alitaptap cho thấy nơi đom đóm sinh sống và quần thể của chúng thay đổi ra sao theo thời gian.
Hãy ghi lại ngày tháng, thời gian và địa điểm bạn nhìn thấy chúng. Chú ý đến màu sắc và kiểu nhấp nháy của ánh sáng. Đó có phải là hình chữ J màu vàng không? Một cái chớp mắt hổ phách nhanh chóng? Hay ánh sáng xanh lá ổn định? Hãy ghi lại xem bạn nhìn thấy chúng ở bãi cỏ cao, trên cây hay gần một rãnh nước ẩm. Khi trẻ em và các gia đình ghi lại những quan sát của mình, các nhà khoa học sẽ có cái nhìn rõ hơn về sức khỏe của loài đom đóm trên toàn thế giới.