Từ rất lâu trước khi máy ảnh ra đời, con người đã tìm cách ghi lại ánh sáng của đom đóm. Những họa sĩ tranh khắc gỗ Nhật Bản từng vẽ những đêm hè tối thẳm với các chấm vàng dịu nhẹ bên dòng sông yên ả. Những người kể chuyện truyền tai nhau về những chiếc đèn lồng bay lơ lửng thực ra chỉ là những chú bọ nhỏ. Ngày nay, các nhà làm phim và họa sĩ hoạt hình vẫn rất thích đưa đom đóm vào phim ảnh. Những chú bọ phát sáng mang lại cảm giác kỳ diệu, hoài niệm và hy vọng cho một thước phim.
Tuy nhiên, việc thể hiện đom đóm trong nghệ thuật không hề dễ dàng. Đom đóm mang trong mình những ánh sáng hóa học nhỏ bé. Ánh sáng sự sống này được gọi là sự phát quang sinh học. Phát quang sinh học có nghĩa là ánh sáng do một sinh vật sống tạo ra. Đom đóm tạo ra ánh sáng bên trong cơ thể mà không tỏa ra nhiệt. Ánh sáng của chúng đủ sáng để nhìn thấy trong bóng tối, nhưng lại khá yếu nếu so với đèn phòng hay ánh mặt trời. Các nghệ sĩ và quay phim phải làm việc rất chăm chỉ để ghi lại ánh sáng dịu êm đó lên trang giấy hoặc thước phim.
Vẽ Ánh Sáng Trong Đêm Tối
Khi các họa sĩ cố gắng vẽ lại một chú đom đóm, họ phải đối mặt với một thử thách thú vị. Giấy và vải bạt không hề phát sáng trong đêm. Họa sĩ không thể lắp một bóng đèn bên trong bức tranh. Để khiến đom đóm trông có vẻ sáng rực, họa sĩ phải làm cho mọi thứ xung quanh trở nên tối thẳm. Họ vẽ những tán cây đen thẫm và dòng nước xanh thẳm.
Trong các bức tranh cổ của Nhật Bản, các nghệ sĩ dùng mực tối cho bầu trời đêm. Sau đó, họ để lại những vòng tròn nhỏ màu trắng hoặc vàng nhạt ngay nơi đom đóm bay qua. Khi mắt bạn nhìn vào nền tối, một chấm nhạt nhỏ bé sẽ trông giống như đang tỏa sáng. Mẹo thị giác này hoạt động vì bộ não của bạn so sánh điểm sáng với những vùng bóng tối xung quanh.
Các họa sĩ minh họa sách cũng dùng mẹo tương tự ngày nay. Họ vẽ những vầng hào quang mềm mại xung quanh những chú bọ. Hào quang là một vòng sáng mờ ảo. Bằng cách vẽ một vòng sáng màu vàng dịu xung quanh chú bọ, họa sĩ khiến đom đóm trông như đang thắp sáng bầu không khí ẩm ướt xung quanh nó.
Máy Ảnh Bắt Sáng Chớp Nháy Thế Nào
Quay phim đom đóm thật ở ngoài trời còn khó hơn cả vẽ tranh. Nếu bạn thử quay video đom đóm bằng điện thoại vào ban đêm, bạn thường chỉ thấy một màu đen tuyền. Thỉnh thoảng bạn bắt gặp một tia chớp vàng nhỏ xíu, nhưng phần còn lại của đồng cỏ thì biến mất.
Để quay phim đom đóm thật, các nhà quay phim phải dùng những mẹo đặc biệt. Đầu tiên, họ chọn những nơi rất tối không có đèn đường nhân tạo. Thứ hai, họ dùng ống kính máy ảnh đặc biệt để thu càng nhiều ánh sáng càng tốt. Thứ ba, họ cài đặt máy ảnh ở mức ISO cao. ISO cao giúp cảm biến máy ảnh nhạy hơn với ánh sáng mờ ảo.
Các nhà quay phim cũng dùng kỹ thuật phơi sáng lâu cho ảnh tĩnh. Phơi sáng lâu có nghĩa là giữ cho màn chập máy ảnh mở trong vài giây. Trong lúc màn chập mở, máy ảnh thu lại từng chút ánh sáng một. Khi một chú đom đóm bay qua, ánh sáng nhấp nháy của nó để lại một vệt vàng dài băng qua bức ảnh. Một bức ảnh đơn lẻ có thể cho thấy hàng trăm vệt sáng vàng băng qua khu rừng tối.
Quay video chuyển động thì phức tạp hơn. Nhà quay phim không thể giữ màn chập mở lâu, nếu không video sẽ bị mờ. Họ phải cân bằng giữa nền tối và những tia chớp sáng. Phải mất hàng giờ chờ đợi trong im lặng ở những khu rừng ẩm ướt chỉ để có được vài giây thước phim rõ nét.
Đom Đóm Trong Câu Chuyện Hoạt Hình
Các bộ phim hoạt hình sử dụng đom đóm theo những cách tuyệt vời. Các họa sĩ hoạt hình không phải chờ đợi trong những khu rừng tối cùng chân máy ảnh nặng nề. Họ có thể vẽ bất kỳ ánh sáng nào họ tưởng tượng ra. Tuy nhiên, họ vẫn nghiên cứu đom đóm thật để các bức vẽ của mình chân thực nhất.
Trong các bộ phim hoạt hình nổi tiếng, đom đóm thường đóng vai trò là những người dẫn đường thân thiện. Trong bộ phim The Princess and the Frog của Disney, một chú đom đóm vui tính tên là Ray soi đường xuyên qua đầm lầy Louisiana tối tăm. Chiếc đuôi phát sáng của chú tỏa sáng giống như một bóng đèn ấm áp. Các họa sĩ hoạt hình đã tạo cho ánh sáng của chú một luồng sáng vàng dịu để đẩy lùi những bóng tối u ám của hàng cây.
Trong bộ phim hoạt hình nổi tiếng Grave of the Fireflies của hãng Studio Ghibli, đom đóm đóng một vai trò vô cùng xúc động. Những chú bọ phát sáng đại diện cho sự ấm áp, ký ức dịu êm và vẻ đẹp mong manh trong một thế giới khắc nghiệt. Bộ phim cho thấy đom đóm bay lững lờ trên thảm cỏ, nhấp nháy nhẹ nhàng trước khi cuộc đời ngắn ngủi của chúng khép lại.
Các họa sĩ hoạt hình thường vẽ đom đóm thành những đốm vàng tròn trĩnh lơ lửng. Họ thêm một hiệu ứng phát sáng nhỏ xung quanh mỗi đốm bằng các công cụ máy tính. Khi đom đóm di chuyển, vòng tròn phát sáng sẽ đi theo nó thật mượt mà trên nền tối.
Cách Nhận Biết Đom Đóm Thật Trên Màn Ảnh
Không phải mọi chú đom đóm phát sáng nào bạn thấy trên màn ảnh đều là thật. Nhiều bộ phim sử dụng công nghệ hình ảnh máy tính, hay CGI, để thêm những chú bọ phát sáng vào sau đó. CGI cho phép các đạo diễn đặt ánh sáng chính xác ở nơi họ muốn. Làm thế nào để bạn phân biệt thước phim đom đóm thật với kỹ xảo kỹ thuật số?
Bạn có thể trở thành một thám tử đom đóm bằng cách tìm kiếm bốn manh mối nhanh sau:
- Kiểu chớp nháy: Đom đóm thật không phát sáng liên tục giống như những chiếc đèn pin nhỏ. Hầu hết các loài chớp sáng theo nhịp điệu riêng biệt. Loài đom đóm Common Eastern Firefly chớp một luồng xung vàng xanh nhanh chóng khi chúng chao lượn trong không khí. Nếu một chú bọ trên màn hình sáng đều đặn mà không bao giờ tắt đi, đó có thể là hiệu ứng kỹ thuật số hoặc một con sâu lửa cái.
- Đường bay: Đom đóm thật bay lượn theo gió. Chúng bay lên, chao xuống, hoặc dừng lại trên một ngọn cỏ. Đom đóm CGI thường bay theo những vòng lặp mượt mà và hoàn hảo như những chiếc máy bay nhỏ. Nếu chuyển động trông quá gọn gàng, có lẽ nó đã được vẽ trên máy tính.
- Màu sắc ánh sáng: Ánh sáng đom đóm thật dao động từ vàng xanh đến hổ phách dịu nhẹ. Nếu một bộ phim chiếu những chú bọ có màu tím sáng, hồng sáng hoặc xanh neon điện quang, đó là hiệu ứng hình ảnh.
- Hiệu ứng bóng tối: Đom đóm thật tạo ra một lượng ánh sáng vừa phải. Một chú đom đóm đơn lẻ không thể chiếu sáng toàn bộ khuôn mặt của diễn viên giống như một chiếc đèn bàn. Nếu một chú bọ nhỏ chiếu sáng cả căn phòng, các nhà làm phim đã dùng một ánh sáng nhân tạo rực rỡ ngoài khung hình.
Những Giai Điệu Ánh Sáng Thực Tế
Trong khi phim ảnh sử dụng đom đóm cho sự kỳ diệu và kịch tính, khoa học cộng đồng thực tế lại cho chúng ta biết những chú bọ này thực sự sống ở đâu. Trên Alitaptap, mọi người thả ghim lên bản đồ bất cứ khi nào họ nhìn thấy một chú đom đóm phát sáng. Những quan sát ngoài đời thực này mang lại bức tranh mà không hiệu ứng máy tính nào có thể tái tạo lại.
Ví dụ, các lần ghi nhận gần đây trên Alitaptap cho thấy loài Common Eastern Firefly hoạt động ở nhiều tiểu bang. Những người quan sát đã ghi nhận chúng dọc theo Đường mòn Dike ở Philadelphia, Pennsylvania, và trên Đường Reservoir ở Moundsville, Tây Virginia. Những người khác phát hiện ra chúng ở Newburgh, New York, và Hendersonville, Bắc Carolina. Mỗi tia chớp này đều tuân theo một nhịp điệu tự nhiên thực sự.
Các loài khác nhau có phong cách thị giác hoàn toàn khác nhau. Vào ngày 13 tháng 8 năm 2026, một người quan sát ở Quận McDonald, Missouri, đã ghi lại được một loài Cattail Flash-train Firefly. Loài này chớp sáng nhiều lần trong một chuỗi nhanh, trông giống như một đoàn tàu nhỏ phát sáng đang di chuyển qua đám cỏ đầm lầy.
Bên kia Đại Tây Dương, các nhà quan sát đã báo cáo về loài sâu lửa châu Âu European Glow-worms ở Berlin, Đức, và ở Arrens-Marsous, Pháp. Sâu lửa cái hoàn toàn không biết bay. Thay vào đó, chúng đậu trên thân cỏ và chiếu một ánh sáng xanh ổn định để gọi những con đực đang bay tới. Nếu bạn nhìn thấy ánh sáng ổn định đó trong phim, bạn có thể nghĩ nó là giả! Tuy nhiên trong tự nhiên, ngọn hải đăng ổn định đó là có thật.
Ở châu Á, các nhà quan sát đã ghi nhận loài Rimmed Window Firefly ở Đào Viên, Đài Loan, và ở Sui Lau Tin, Hồng Kông. Tại Vườn Bách thảo và Trang trại Kadoorie ở Hồng Kông, một người quan sát đã ghi nhận Pygoluciola qingyu, một loài có thói quen chớp sáng độc đáo của riêng mình.
Ngay cả ở Nam Mỹ, các quan sát về loài Spotted Tortoise Firefly cũng được gửi đến từ General Sarmiento, Argentina, và Alagoas, Brasil. Trong khi đó, ở Thành phố Mexico, những người quan sát đã ghi nhận Photinus extensus. Mỗi loài đều tự viết nên câu chuyện ánh sáng của riêng mình trên bầu trời đêm.
Bức Ảnh Tuyệt Vời Nhất Ở Ngay Ngoài Kia
Các nhà làm phim và nghệ sĩ làm việc chăm chỉ để ghi lại đom đóm trên màn ảnh. Tác phẩm nghệ thuật của họ giúp hàng triệu người trân trọng vẻ đẹp của ánh sáng sự sống. Phim ảnh có thể khơi dậy trí tưởng tượng và khiến chúng ta chú ý hơn đến những góc tối trong khu vườn nhà mình.
Tuy nhiên, không màn hình nào có thể thay thế được thực tế. Đứng ngoài trời vào một đêm tháng Tám yên tĩnh mang lại trải nghiệm mà không rạp chiếu phim nào sánh được. Nhìn ngắm một chú Common Eastern Firefly chao thấp qua bãi cỏ hoặc phát hiện ra một chú đom đóm mùa đông đậu trên thân cây ở Cooperstown, New York, sẽ mang thiên nhiên đến ngay bên bạn.
Lần tới khi bạn xem một bộ phim có những chú bọ phát sáng, hãy kiểm tra kỹ năng thám tử của bạn. Hãy xem đường bay, kiểu chớp nháy và màu sắc. Sau đó, hãy bước ra ngoài bầu trời đêm mát mẻ. Hãy nhìn về phía những bụi cây và tán cây tối tăm. Biết đâu bạn sẽ bắt gặp một nghệ sĩ phát quang sinh học thực sự đang trình diễn màn biểu diễn của riêng mình.