Một khu rừng tối hiện lên trên màn hình máy chiếu. Hàng chục đốm sáng xanh dịu nhẹ đang lơ lửng giữa những tán cây. Trông chúng thật kỳ diệu. Nhưng nếu bạn từng thử chụp ảnh đom đóm bằng điện thoại, bạn sẽ biết một sự thật phũ phàng. Quay phim đom đóm thật trong bóng tối là một trong những việc khó nhất của nhiếp ảnh thiên nhiên.
Máy ảnh cần ánh sáng để chụp một bức ảnh rõ nét. Đom đóm tạo ra ánh sáng, nhưng chúng chỉ phát ra một chút mỗi lần. Một tia chớp sáng chỉ kéo dài chưa tới một giây. Nếu máy ảnh chỉnh theo kiểu ban ngày, khu rừng đêm sẽ tối đen như mực. Ánh sáng đom đóm biến thành một chấm mờ nhỏ xíu. Các nhà làm phim phải dùng thiết bị đặc biệt và rất nhiều sự kiên nhẫn để đưa những chú côn trùng này lên màn ảnh.
Thử thách quay phim trong bóng tối
Để hiểu vì sao quay phim đom đóm lại khó, hãy nghĩ về cách máy ảnh hoạt động. Bên trong máy ảnh có một cảm biến. Bạn có thể coi cảm biến giống như một chiếc khay hứng những giọt nước mưa. Thay vì hứng nước, nó hứng ánh sáng. Vào ban ngày sáng sủa, ánh sáng đổ vào máy ảnh rất nhanh. Chiếc khay đầy nước chỉ trong một phần rất nhỏ của giây.
Vào ban đêm, ánh sáng rất ít. Chiếc khay của máy ảnh chỉ nhận được vài giọt sáng. Để chụp khu rừng tối, màn trập máy ảnh phải mở lâu hơn. Điều này giúp thu được nhiều ánh sáng hơn. Nhưng nếu một chú côn trùng di chuyển khi màn trập đang mở, ánh sáng của nó sẽ bị nhòe ra khắp khung hình. Thay vì một chú bọ rõ nét, bạn sẽ nhận được một vệt sáng mờ.
Các đoàn làm phim thiên nhiên phải cân bằng ba vấn đề lớn. Họ cần độ nhạy sáng, lấy nét sắc bén và chuyển động ổn định. Nếu làm sai một điều, đoạn phim sẽ bị hỏng.
Cách các nhà làm phim bắt lấy ánh sáng
Các nhà làm phim động vật hoang dã hiện đại dùng máy ảnh có cảm biến kỹ thuật số cực kỳ nhạy. Những cảm biến này có thể phát hiện những đốm sáng cực nhỏ mà không làm ảnh bị nhiễu hạt. Nhiễu hạt kỹ thuật số là những chấm lấm tấm mà bạn thấy trong các bức ảnh tối.
Những người quay phim cũng dùng ống kính góc rộng với thấu kính lớn. Những ống kính này cho phép ánh sáng xung quanh lọt vào nhiều nhất có thể. Ánh sáng xung quanh là ánh sáng mờ ảo từ mặt trăng, các vì sao hoặc bầu trời đằng xa.
Đôi khi, các đoàn làm phim dùng một thủ thuật gọi là phơi sáng lâu. Máy ảnh giữ màn trập mở trong vài giây khi đom đóm bay ngang qua. Khi chú bọ phát sáng theo mã riêng, máy ảnh ghi lại từng đợt sáng dọc theo đường bay của nó. Bức ảnh cuối cùng hiện ra một vệt đốm sáng tuyệt đẹp trên thảm cỏ tối.
Các nhà làm phim cũng phải bảo vệ loài côn trùng này khi họ làm việc. Ánh sáng nhân tạo rực rỡ có thể làm đom đóm bối rối. Nếu đoàn làm phim dựng những bóng đèn studio khổng lồ, đom đóm sẽ ngừng phát sáng. Con đực không thể tìm thấy con con cái, và toàn bộ hệ thống tín hiệu sinh học sẽ bị phá vỡ. Các đoàn quay phim phải ngồi trong bóng tối hoàn toàn hàng giờ liền. Họ kiên nhẫn chờ đợi lũ côn trùng bay theo lịch trình riêng của chúng.
Đom đóm trong phép thuật điện ảnh và hoạt họa
Vì đom đóm thật rất khó quay, các đạo diễn thường dùng đồ họa máy tính hoặc hoạt hình vẽ tay thay thế. Đom đóm xuất hiện trong rất nhiều bộ phim nổi tiếng. Chúng thường báo hiệu rằng một khu rừng đang yên bình hoặc tràn ngập phép màu.
Trong các bộ phim hoạt hình, các họa sĩ tạo ra ánh sáng bằng những màu sắc rực rỡ. Họ vẽ một tâm sáng trắng hoặc vàng cho chú bọ. Sau đó họ thêm một vòng màu mềm mại và mờ ảo xung quanh. Vòng mờ này gọi là hào quang. Hào quang khiến ánh sáng trông ấm áp và tươi sáng trong mắt chúng ta.
Trong phim người đóng, các nghệ sĩ hiệu ứng hình ảnh thêm đom đóm kỹ thuật số sau khi các diễn viên quay xong. Các chuyên gia máy tính tạo ra những quả cầu phát sáng nhỏ xíu bằng phần mềm. Họ lập trình để các quả cầu bay qua khung cảnh. Khi làm tốt, đom đóm do máy tính tạo ra trông rất yên bình. Nhưng các họa sĩ máy tính không phải lúc nào cũng tuân theo quy luật sinh học của côn trùng thật.
Ánh sáng thật và thủ thuật kỹ thuật số
Một khi bạn hiểu cách đom đóm thực sự cư xử, bạn có thể dễ dàng nhận ra thước phim giả. Dưới đây là bốn manh mối cho bạn biết đom đóm trên phim là thật hay làm bằng máy tính.
Đầu tiên, hãy kiểm tra kiểu phát sáng. Đom đóm thật không chỉ sáng lên như những bóng đèn lơ lửng. Chúng bật đèn hoàn toàn sáng và tắt hoàn toàn tối. Mỗi loài nói một ngôn ngữ riêng bằng những lần nhấp nháy có thời gian. Một số loài chớp mắt hai lần rất nhanh. Số khác giữ một nhịp xung dài. Đom đóm do máy tính tạo ra thường mờ dần lên và xuống một cách mượt mà không ngừng nghỉ, giống như một chiếc đèn ngủ đang giảm độ sáng.
Thứ hai, hãy nhìn cách chúng bay. Đom đóm thật là những loài bọ nhỏ. Chúng có thân nặng và đôi cánh mỏng. Chúng nảy lên theo gió. Chúng sà xuống, bay lên và đậu trên lá. Đom đóm máy tính thường trôi dạt theo những đường cong mượt mà hoàn hảo giống như những bóng bóng phát sáng. Chúng chuyển động quá mượt mà để có thể là côn trùng thật.
Thứ ba, hãy chú ý đến thời gian. Trong một cánh đồng thực tế, hàng trăm con đom đóm thường không phát sáng vào chính xác cùng một mili-giây trừ khi chúng thuộc loài đồng bộ. Hầu hết các loài chớp sáng theo lịch trình riêng của từng con. Nếu mọi ánh sáng trên màn hình đều nhấp nháy cùng nhau giống như đèn cây thông Noel, đó có thể là một loài đồng bộ hiếm, hoặc có thể là một vòng lặp hiệu ứng máy tính nhanh chóng.
Thứ tư, hãy tìm phần thân của chú bọ. Trong thước phim động vật hoang dã độ phân giải cao thực sự, đôi khi bạn có thể thấy hình dáng tối của chú bọ khi nó phát sáng. Ánh sáng chiếu sáng mặt dưới bụng chú bọ. Trong đoạn phim giả, bạn thường chỉ thấy một quả cầu sáng lơ lửng không có thân gắn vào.
Loài đom đóm thật trông như thế nào trên màn ảnh
Các loài đom đóm khác nhau tạo ra những kiểu hoàn toàn khác nhau trong bóng tối. Các thành viên cộng đồng trên Alitaptap ghi lại các điểm quan sát từ khắp nơi trên thế giới mỗi ngày. Những quan sát thực tế của họ cho thấy ánh sáng này đa dạng đến nhường nào.
Ở Bắc Mỹ, những người quan sát thường báo cáo về loài Common Eastern Firefly. Các thông tin quan sát đã gửi về trong tuần này từ những nơi như Princeton, New Jersey và Bedford, New York. Loài này bay theo đường cong uốn lượn trong khi phát sáng. Ánh sáng của nó tạo ra hình dáng giống chữ J trong không khí tối.
Ở Olathe, Kansas, mọi người gần đây đã phát hiện ra đom đóm Sneaky Elf. Loài này di chuyển nhanh và phát ra những tia chớp nhanh và sắc nét ở tầm thấp gần cỏ dại.
Ở Hồng Kông, những người quan sát đã ghi nhận loài Rimmed Window Firefly. Ở Pháp, những người tìm kiếm đã phát hiện ra European Glow-worm. Con đom đóm cái không hề bay lượn trong không khí. Nó ở trên mặt đất trong bãi cỏ và tỏa ra một ánh sáng ổn định, bình yên để hướng dẫn những con đực bay tới chỗ mình.
Một nhà làm phim cố gắng thể hiện một đồng cỏ châu Âu thực sự sẽ mắc sai lầm nếu họ cho thấy ánh sáng rực rỡ lượn lờ qua những tán cây cao. Một bộ phim thiên nhiên thực sự sẽ cho thấy ánh sáng ổn định ở phần rêu ẩm ướt bên dưới.
Video giúp ích gì cho khoa học cộng đồng
Khi mọi người chia sẻ các video rõ nét trên Alitaptap, họ giúp các nhà khoa học nghiên cứu quần thể côn trùng. Các đoạn phim cho phép các nhà nghiên cứu đo đạc chính xác thời gian giữa các lần chớp sáng. Thời gian đó cho các nhà khoa học biết loài nào sống trong công viên hoặc khu rừng.
Nếu bạn muốn tự quay phim đom đóm thật, bạn không cần thiết bị làm phim đắt tiền. Bạn chỉ cần vài bước đơn giản. Hãy đặt điện thoại hoặc máy ảnh tựa vào cọc hàng rào hoặc chân máy để giữ cho máy đứng yên. Tắt đèn flash điện thoại và bất kỳ bóng đèn ngoài trời nào. Hãy để mắt bạn quen với bóng tối trong mười phút.
Giữ cho các đoạn video ổn định và tập trung vào một điểm gần bụi cây hoặc cỏ cao. Nếu bạn bắt gặp một tia chớp sáng, hãy tải vị trí và video của bạn lên Alitaptap. Bạn sẽ biến một đêm vui chơi ngoài trời thành dữ liệu thực tế giúp bảo vệ những chú bọ phát sáng trong nhiều năm tới.