Một con European Glow-worm đang phát sáng dịu dàng cạnh khúc gỗ ẩm ở Tonbridge, Anh, trong khi một con Aspisoma lineatum chớp sáng trong không khí ấm áp ở Porto Seguro, Brazil. Những khoảnh khắc này diễn ra khắp nơi trên thế giới trong cùng một tuần mùa thu. Khoa học về đom đóm là một câu đố toàn cầu. Bằng cách quan sát thời điểm và địa điểm những chú bọ này xuất hiện, các nhà khoa học có thể theo dõi cách các mùa thay đổi tập quán của chúng. Trên Alitaptap, các nhà khoa học cộng đồng chia sẻ những lần nhìn thấy đom đóm từ khắp nơi trên hành tinh. Bạn có thể tham gia cùng họ tối nay bằng cách tìm và ghi lại một chú bọ hoặc ấu trùng phát sáng ngay trong khu vực của mình.
Theo dõi các mùa quanh năm
Trái Đất nghiêng trên một trục. Vì độ nghiêng này, nửa phía bắc và nửa phía nam của hành tinh trải qua các mùa đối lập nhau. Khi miền bắc Canada và một số vùng ở châu Âu đón mùa thu se lạnh, thì Brazil và Honduras lại là mùa xuân ấm áp. Đom đóm nhận ra sự thay đổi nhiệt độ này. Ở các vùng lạnh hơn phía bắc như Ontario hay New Hampshire, những sinh vật kiên cường như Winter Firefly vẫn hoạt động khi không khí trở nên lạnh giòn. Trong khi đó, các vùng nhiệt đới và nam bán cầu lại có các loài hoàn toàn khác, chẳng hạn như Aspisoma physonotum ở Brazil hay Cratomorphus signativentris ở Honduras, phát triển mạnh trong những hình thái thời tiết khác nhau.
Các mùa chi phối vòng đời của mọi loài côn trùng trong họ Lampyridae. Một số loài dành nhiều tháng dưới lòng đất ở giai đoạn ấu trùng, săn ốc sên trong lớp lá mục ẩm ướt. Số khác chỉ xuất hiện khi những đêm hè đạt đến độ ấm và độ ẩm nhất định. Bằng cách thu thập ngày tháng và địa điểm từ các nhà khoa học công dân, các nhà nghiên cứu tìm hiểu xem sự thay đổi nhiệt độ tác động thế nào đến thời điểm những chú bọ này thức dậy, bay lượn và tìm bạn tình.
Bước 1: Tìm đúng nơi trú ẩn
Bước đầu tiên của bạn tối nay là bước ra ngoài và tìm một nơi mà đom đóm hoặc họ hàng của chúng có thể sinh sống. Đừng tìm ở giữa lối đi lát đá khô ráo. Thay vào đó, hãy tiến đến mép khu vườn yên tĩnh, bãi cỏ cao hoặc gần đống củi ẩm.
Tại sao điều này lại quan trọng? Đom đóm cần độ ẩm. Cơ thể mềm mại của chúng khô đi rất nhanh trong không khí thoáng gió. Thức ăn yêu thích của chúng như ốc sên và sên trần cũng ẩn nấp trong đất ẩm và gỗ mục. Nếu bạn kiểm tra bên dưới những khúc gỗ ẩm hoặc gần luống vườn ướt, bạn đang tìm đúng nơi những loài côn trùng này kiếm thức ăn và nơi trú ẩn.
Bước 2: Quan sát mà không làm phiền
Đứng thật yên và quan sát mặt đất hoặc bầu trời thấp trong vài phút. Nếu bạn ở nơi đom đóm trưởng thành bay lượn, hãy chú ý những ánh chớp. Nếu bạn tìm kiếm vào mùa thu, bạn có thể bắt gặp một con cái không cánh đang đậu trên thân cây hoặc một chú ấu trùng di chuyển chậm chạp trên mặt đất.
Hãy tắt đèn pin hoặc che nó bằng bộ lọc màu đỏ nếu bạn cần nhìn rõ đường đi. Đèn pin trắng sáng làm lóa mắt côn trùng về đêm và phá vỡ tín hiệu giao tiếp của chúng. Để mắt quen với bóng tối giúp bạn nhận ra ánh sáng sinh học màu xanh vàng nhạt phát ra từ phần bụng dưới chuyên biệt của bọ.
Bước 3: Ghi chép và chia sẻ phát hiện
Ngay khi bạn nhìn thấy đom đóm hoặc ấu trùng phát sáng, hãy dành chút thời gian viết lại những gì bạn thấy. Ghi lại ngày chính xác, thời tiết và xem nó đang đậu trên lá hay bò trên mặt đất. Nếu bạn chụp được một bức ảnh rõ nét, bạn có thể thêm quan sát của mình vào bản đồ chung như Alitaptap.
Mỗi đóng góp đều giúp các nhà khoa học hiểu về các kiểu phân bố. Khi mọi người ở Pháp, Nga, Hoa Kỳ và Brazil cùng ghi lại những lần nhìn thấy đom đóm trong ngày, họ tạo ra bức tranh toàn cảnh về đa dạng sinh học toàn cầu. Bạn không cần thiết bị phòng thí nghiệm đắt tiền để làm khoa học thực thụ. Bạn chỉ cần sự tò mò, một khu vườn tối và mong muốn quan sát kỹ những sinh vật nhỏ bé chia sẻ khu phố với bạn.