Ở Philippines, mọi người gọi đom đóm là alitaptap. Khi bạn đi dạo gần bờ sông hay bãi cỏ vào ban đêm, việc nhìn thấy những con côn trùng nhỏ bé nhấp nháy trong bóng tối có vẻ giống như phép thuật. Vì chúng rất kỳ diệu nên mọi người đã thêu dệt nên nhiều câu chuyện về chúng từ rất lâu. Hãy cùng xem xét bốn niềm tin phổ biến về đom đóm. Chúng ta sẽ kiểm tra xem mọi người nói gì, điều gì thực sự đúng và các nhà khoa học đã biết bằng cách nào.
Niềm tin thứ nhất: Đom đóm thực chất là những ngôi sao biết bay
Nhiều câu chuyện cũ trên khắp thế giới kể rằng đom đóm là những ngôi sao nhỏ bé rơi từ bầu trời đêm xuống mặt đất. Khi trẻ em nhìn thấy những ánh sáng rực rỡ lơ lửng trên bãi cỏ, thật dễ để tưởng tượng rằng chúng từ mây rơi xuống.
Sự thật là: Đom đóm là côn trùng chứ không phải đá không gian hay các vì sao. Chúng thuộc họ bọ cánh cứng, được các nhà khoa học gọi là Lampyridae. Chúng dành phần lớn cuộc đời để bò quanh mặt đất và ăn ốc sên trước khi mọc cánh để bay.
Cách chúng ta biết: Các nhà khoa học nghiên cứu cơ thể đom đóm ở cự ly gần. Dưới kính hiển vi, bạn có thể thấy sáu chiếc chân, lớp vỏ cánh cứng và râu. Chúng là loài bọ, giống như bọ cánh cứng và kiến.
Niềm tin thứ hai: Mọi con đom đóm đều chớp sáng
Mọi người thường nghĩ rằng tất cả đom đóm đều bật tắt để tạo ra các hình mẫu trong bóng tối. Nếu bạn hình dung về một con đom đóm, bạn có thể nghĩ ngay đến ánh sáng chớp nháy.
Sự thật là: Không phải tất cả đom đóm đều chớp sáng. Một số loài đom đóm không hề chớp sáng chút nào. Ví dụ, loài bọ phát sáng châu Âu phát ra ánh sáng dịu nhẹ và ổn định thay vì bật tắt liên tục. Mọi người bắt gặp chúng phát sáng ổn định ở những nơi như Tver ở Nga, Dunakeszi ở Hungary và Ebensee ở Áo.
Cách chúng ta biết: Các nhà nghiên cứu và người quan sát thiên nhiên theo dõi những con côn trùng này cẩn thận trong nhiều giờ. Họ ghi lại xem ánh sáng nhấp nháy hay giữ nguyên ổn định. Khi mọi người ghi lại các lần nhìn thấy trên bản đồ như Alitaptap, họ giúp cho thấy loài bọ nào chớp sáng và loài nào chỉ phát sáng.
Niềm tin thứ ba: Đom đóm chỉ xuất hiện vào những đêm hè ấm áp
Nhiều sách và phim ảnh chỉ cho thấy đom đóm xuất hiện vào những buổi tối tháng Bảy nóng bức khi trẻ em đang nghỉ hè.
Sự thật là: Đom đóm cũng hoạt động vào các mùa khác. Vào cuối tháng Mười, mọi người vẫn phát hiện ra chúng ở nhiều nơi. Đom đóm mùa đông xuất hiện khi thời tiết trở lạnh. Những người quan sát gần đây đã ghi lại được đom đóm mùa đông ở những nơi như Voorheesville ở New York, Apsley ở Canada và Concord ở Bắc Carolina.
Cách chúng ta biết: Các dự án khoa học cộng đồng thu thập các quan sát từ khắp nơi trên thế giới mỗi ngày. Khi ai đó chụp ảnh đom đóm mùa đông vào tháng Mười và chia sẻ ngày tháng cũng như địa điểm, điều đó chứng minh rằng những con côn trùng này không biến mất khi mùa hè kết thúc.
Niềm tin thứ tư: Đom đóm tạo ra ánh sáng nóng
Vì đom đóm tỏa sáng rực rỡ, mọi người đôi khi nghĩ rằng phần đuôi của chúng phải rất nóng, giống như một bóng đèn nhỏ hay ngọn nến.
Sự thật là: Ánh sáng đom đóm là ánh sáng lạnh. Nó không lãng phí năng lượng để tạo ra nhiệt. Nếu nó tạo ra nhiệt, con đom đóm sẽ tự thiêu cháy chính mình.
Cách chúng ta biết: Các nhà hóa học và sinh học nghiên cứu các chất hóa học đặc biệt bên trong đuôi đom đóm, được gọi là luciferin và luciferase. Khi các chất này trộn lẫn với oxy bên trong cơ thể côn trùng, chúng tạo ra ánh sáng mà không có nhiệt. Các nhà khoa học có thể đo nhiệt độ của ánh sáng và chứng minh nó luôn mát.
Lần tới khi bạn nhìn thấy một con alitaptap hoặc xem bản đồ các điểm có đom đóm, bạn sẽ biết khoa học thực sự đằng sau ánh sáng đó là gì.