Bước chân lên những con mòn đất râm mát ở Tai Po Kau tại Hồng Kong vào một buổi tối tháng Mười, khu rừng trông thật yên tĩnh. Dưới lớp lá mục ẩm ướt, cách xa những ánh đèn neon rực rỡ của phố thị, có một sinh vật nhỏ bé và đóm ăn đang thức giấc. Hầu hết mọi người chỉ nghĩ đom đóm là những con trưởng thành biết bay và chớp sáng trong không khí mùa hè ấm áp. Nhưng lâu trước khi bay lên bầu trời, đom đóm đã dành nhiều tháng bò dưới mặt đất dưới dạng ấu trùng.
Vào ngày 24 tháng Mười, những người quan sát ở Hồng Kong đã ghi nhận hai loài đom đóm khác nhau trên Alitaptap và iNaturalist: Pyrocoelia lunata và Pygoluciola qingyu. Cả hai loài côn trùng này đều bắt đầu cuộc đời mình ẩn mình trong đất và gỗ mục của tầng rừng. Nếu bạn ghé thăm Tai Po Kau trong một chuyến đi dạo theo mùa, bạn đang bước đi ngay bên trên hàng ngàn con bọ đang phát triển mà hầu hết khách tham quan không hề hay biết.
Để hiểu về một lễ hội đom đóm hay một điểm ngắm nổi tiếng, bạn phải nhìn vào giai đoạn chiếm phần lớn cuộc đời của loài côn trùng này. Một con đom đóm trưởng thành có thể chỉ sống trong vài tuần. Các giai đoạn trứng, ấu trùng và nhộng có thể kéo dài cả năm hoặc lâu hơn thế. Ấu trùng là một con vật bò nhỏ bé với bộ phận miệng khỏe mạnh. Nó không bay và không thụ phấn cho hoa. Thay vào đó, nó làm việc như một thợ săn tận tụy trong bóng tối.
Ấu trùng đom đóm rất thích ăn ốc sên, sên trần và giun đất. Khi tìm thấy ốc sên, ấu trùng dùng phần miệng đặc biệt để tiêm một chất lỏng làm mềm bữa ăn của nó một cách nhẹ nhàng. Sau đó ấu trùng sẽ ăn. Quá trình này diễn ra chậm chạp và bừa bộn, ẩn giấu dưới những khúc gỗ mục và bãi cỏ dày. Nếu không có những con ấu trùng phàm ăn này giữ cho côn trùng gây hại của rừng ở mức cân bằng, hệ sinh thái sẽ rất khác biệt. Chúng là những trợ lý thầm lặng làm việc khuất tầm nhìn.
Ngay cả khi còn là ấu trùng, nhiều loài đom đóm vẫn có thể phát sáng. Các nhà khoa học gọi đây là hiện tượng phát sinh sinh học ở ấu trùng. Nó không dùng để thu hút bạn tình, bởi vì những chú bọ nhỏ này còn quá nhỏ để sinh sản. Thay vào đó, ánh sáng ổn định đóng vai trò như một biển báo cảnh báo đối với những kẻ săn mồi đóm ăn như ếch và nhện. Ánh sáng nói lên rằng ấu trùng có vị rất tệ hoặc có độc. Đó là một bảng hiệu neon dưới đất nói rằng đừng ăn tôi.
Khi du khách đi xem đom đóm ở các điểm ngắm nổi tiếng trên khắp thế giới, họ thường mong được nhìn thấy bầu trời đầy ánh chớp. Những nơi như khu rừng ở Tennessee, những con mòn ở Bắc Carolina, hay lối đi xanh mát ở Hồng Kong thu hút hàng ngàn người mỗi năm. Nhưng khi đi dạo trên những lối mòn này, bạn đang bước vào một ngôi nhà phức tạp. Mỗi bước chân trên đất có thể nghiền nát lớp đất ẩm nơi trứng và ấu trùng đang nghỉ ngơi.
Đây là lý do tại sao khoa học cộng đồng lại rất quan trọng đối với những nơi như Tai Po Kau. Khi ghi lại một lần nhìn thấy trên Alitaptap, bạn không chỉ chụp ảnh cho vui. Bạn đang giúp các nhà nghiên cứu hiểu các loài khác nhau sống ở đâu và chúng hoạt động khi nào. Nếu một quần thể Pyrocoelia lunata địa phương bắt đầu biến mất, các nhà khoa học có thể xem xét dữ liệu để biết điều gì đã thay đổi trong rừng.
Hoạt động của con người là một trong những thử thách lớn nhất mà đom đóm phải đối mặt. Khi các thị trấn phát triển và rừng bị bê tông hóa, lớp đất ẩm nơi ấu trùng săn mồi và lớn lên biến mất. Từng vũng nước một, từng khúc gỗ một, ngôi nhà của chúng thu hẹp lại. Đèn đường và đèn tòa nhà cũng làm lú lẫn đom đóm trưởng thành vốn dựa vào ánh chớp mờ ảo của chính mình để tìm nhau trong bóng tối. Khi bầu trời đêm bị lóa bởi những bóng đèn sáng rực, đom đóm chật vật hoàn thành vòng đời của mình.
Bảo vệ đom đóm không cần đến một phòng thí nghiệm phức tạp. Nó bắt đầu từ những lựa chọn đơn giản ngay trong khu phố của bạn. Để lại một đống lá nhỏ ở một góc sân nhà sẽ mang lại cho ấu trùng đom đóm một nơi ẩn nấp an toàn qua những tháng lạnh hơn. Tắt bớt đèn ngoài trời không cần thiết vào ban đêm giúp giữ cho các con mòn địa phương đủ tối để côn trùng phát tín hiệu an toàn.
Lần tới khi bạn đi dạo trên con mòn tự nhiên hoặc nhìn vào bản đồ ghi nhận địa phương, hãy nhớ đến sinh vật bò nhỏ bé dưới đôi giày của bạn. Con đom đóm trưởng thành chớp sáng chỉ là chương cuối cùng của câu chuyện. Công việc thực sự trong cuộc đời đom đóm diễn ra ở phần đất yên bình, sâu bên dưới tầm với của đèn pin và máy ảnh, chờ đợi đúng thời điểm để lớn lên.