Bước ra hiên nhà sau khi mặt trời lặn. Đưa bàn tay ra ngay trước mặt xem nào. Lúc đầu, bạn có thể chẳng thấy gì trong bóng tối mịt mờ. Hãy để mắt nghỉ ngơi vài phút nhé. Chẳng mấy chốc, các hình thù sẽ hiện ra từ màn đêm. Bãi cỏ, hàng rào và cành của cây sồi lớn bắt đầu rõ dần. Đôi mắt đang làm một việc rất thông minh đấy. Chúng mở rộng hơn và tạo ra một chất gọi là rhodopsin để bắt lấy từng tia sáng nhỏ xíu. Sự điều chỉnh này giúp bạn nhìn trong tối mà không cần bật đèn sáng.
Bây giờ, hãy tưởng tượng một tia sáng vàng lóe lên cắt ngang bóng tối gần khu vườn. Đó là một chú đom đóm đang phát tín hiệu cho các bạn của mình. Khắp nơi trên thế giới, mọi người ghi lại hình ảnh những côn trùng phát sáng này trên bản đồ Alitaptap. Các báo cáo gần đây vào tháng Mười cho thấy Đom đóm mùa đông xuất hiện ở những nơi như thành phố New York, New York và Huntsville, Ontario, trong khi Sâu phát sáng châu Âu thắp sáng các cánh đồng ở Obory, Czechia. Nhưng những tín hiệu tự nhiên này đang gặp thử thách lớn. Khi đèn hiên, đèn đường và đèn trong nhà chiếu ra sân, chúng làm lóa cả màn đêm. Hiểu về cách ánh sáng hoạt động sẽ giúp chúng ta biết vì sao những bóng đèn sáng rực lại gây phiền toái cho đom đóm.
Ánh sáng di chuyển theo các bước sóng. Các màu sắc khác nhau có bước sóng khác nhau. Ánh sáng xanh dương và trắng có bước sóng ngắn, gấp khúc, dễ tán xạ trong không khí và nảy bên trong mắt chúng ta. Sự tán xạ đó tạo ra độ chói. Nó đánh lừa mắt rằng trời vẫn còn ban ngày. Ánh sáng đỏ và cam có bước sóng dài hơn. Chúng xuyên qua bóng tối mà ít bị tán xạ hơn. Đó là lý do các nhà thiên văn học dùng đèn pin đỏ vào ban đêm. Đèn đỏ giúp họ đọc biểu đồ sao mà không làm hỏng tầm nhìn trong đêm của mắt. Đôi mắt vẫn giữ được độ nhạy cảm trong tối ngay cả khi có một luồng sáng dịu ấm ở gần.
Đom đóm phụ thuộc hoàn toàn vào độ nhạy cảm trong tối này. Một chú đom đóm tự tạo ra ánh sáng lạnh bên trong cơ thể bằng một phản ứng hóa học gần như không sinh nhiệt. Vì ban đêm tối đen như mực, một đốm sáng xanh lá hoặc vàng nhỏ xíu có thể đi một quãng đường dài. Một con đực bay trên bãi cỏ ở Waco, Texas, tìm kiếm bạn tình phải dựa vào độ tương phản đó. Nếu một ngọn đèn đường LED trắng sáng rực chiếu xuống cỏ, nền xung quanh sẽ không còn tối nữa. Ánh sáng mờ ảo của đom đóm biến mất vào lớp chói nhân tạo, giống như việc bạn cố tìm một ngọn nến giữa buổi chiều nắng gắt.
Bạn có thể thử xem mắt mình thích nghi thế nào với các loại ánh sáng khác nhau qua một thí nghiệm rất đơn giản vào tối nay. Bạn không cần dụng cụ khoa học đặc biệt nào cả. Tất cả những gì bạn cần là một căn phòng tối, một tờ giấy và hai chiếc đèn pin hoặc điện thoại khác nhau.
Thử nghiệm thích nghi trong bóng tối này nhé
- Tìm một căn phòng trong nhà vào ban đêm, nơi bạn có thể chắn hầu hết ánh sáng bằng cách đóng cửa và tắt đèn trần. Ngồi yên ở đó trong đúng năm phút để mắt bắt đầu thích nghi.
- Lấy một tờ giấy trắng và vẽ một hình đơn giản hoặc viết một từ ngắn lên đó bằng bút chì. Đặt tờ giấy lên bàn cách chỗ bạn ngồi vài bước chân.
- Bật đèn pin trắng sáng hoặc màn hình điện thoại trong hai giây rồi tắt ngay lập tức. Chú ý xem mất bao lâu để mắt phục hồi và nhìn thấy tờ giấy trở lại.
- Dùng bóng bay màu đỏ hoặc một miếng kính hiển vi đỏ che thấu kính đèn pin lại, hoặc dùng ứng dụng đổi màu đỏ trên điện thoại. Bật ánh sáng đỏ đó trong hai giây.
- So sánh hai trải nghiệm nhé. Bạn sẽ thấy ánh sáng trắng để lại những vệt sáng chói và làm bạn lóa mắt một hồi lâu. Ánh sáng đỏ giúp bạn nhìn thấy tờ giấy nhanh hơn nhiều mà không làm hỏng tầm nhìn ban đêm.
Thí nghiệm đơn giản này cho bạn thấy điều gì xảy ra ở quy mô lớn hơn ngoài trời. Khi các khu
Các nhà bảo tồn nghiên cứu chính xác các mô hình này để bảo vệ môi trường sống của động vật. Khi các thành phố và chủ nhà thay thế bóng đèn trắng chói bằng đèn màu hổ phách ấm hoặc đèn ngả đỏ, họ giữ lại những hành lang tối mà động vật cần. Với đom đóm, giữ cho màn đêm tối và yên tĩnh nghĩa là các tín hiệu giao tiếp tự nhiên của chúng có thể truyền đi an toàn khắp khu vườn.