Bước ra một bãi cỏ ẩm ướt ở châu Âu vào đầu tháng Chín, bạn có thể thấy một ánh sáng lạ phát ra từ thảm cỏ. Đó không phải là tín hiệu chớp tắt như đom đóm mùa hè. Ánh sáng này đứng yên hoàn toàn và tỏa màu xanh dịu nhẹ ngay từ mặt đất. Ngọn đèn này thuộc về bọ phát sáng châu Âu, một loài côn trùng có cái tên dễ gây nhầm lẫn vì chúng thực chất là bọ cánh cứng chứ không phải giun.
Trên Alitaptap, cộng đồng quan sát thiên nhiên đã ghi lại hình ảnh loài vật độc đáo này ở Rechlin, Đức hay Eiken, Thụy Sĩ. Các ghi chú gần đây từ đầu tháng Chín cũng cho thấy chúng xuất hiện tại Svatý Jan pod Skalou ở Cộng hòa Séc. Nhìn kỹ các bản ghi này, bạn sẽ nhận ra nhiều điều thú vị về nơi chúng sống và cách chúng hoạt động.
Tìm kiếm loài bọ không giống bọ
Để hiểu về loài bọ này, bạn cần biết rằng con đực và con cái trông hoàn toàn khác nhau. Con đực trưởng thành có cánh, trông giống bọ cánh cứng thông thường và có thể bay lượn. Nhưng con cái thì khác hẳn. Ngay cả khi đã lớn, chúng vẫn giữ nguyên hình dạng giống ấu trùng với thân hình ngăm đen và các đốt như áo giáp.
Vì không có cánh, con cái không thể bay lên cao để phát tín hiệu tìm bạn đời. Thay vào đó, chúng leo lên các ngọn cỏ cao hoặc hòn đá. Khi đến vị trí tốt, chúng bật đèn ở đuôi và chờ đợi. Chúng phát ra ánh sáng xanh rực rỡ để thu hút con đực bay ngang qua. Nếu đi dạo qua cánh đồng vào ban đêm, bạn sẽ thấy những con bọ cái ngồi yên lặng trên thảm cỏ như những chiếc đèn đường nhỏ xíu.
Cách nhận biết ánh sáng
Nhiều loài đom đóm ở Bắc Mỹ và châu Á giao tiếp bằng các kiểu chớp sáng phức tạp. Một số loài vẽ hình chữ J trên không trung, số khác nhấp nháy liên tục để tìm đồng loại trong đêm tối.
Bọ phát sáng châu Âu hoạt động khác đi. Con cái không chớp mã tín hiệu mà chỉ bật đèn sáng suốt hàng giờ liền. Đó là một phản ứng hóa học liên tục diễn ra ở phần đuôi của chúng. Nếu con đực nhìn thấy ngọn hải đăng xanh này, nó sẽ bay xuống để tìm hiểu.
Ánh sáng ổn định này giúp bạn dễ dàng nhận diện chúng mà không cần chờ đợi thời gian chớp nháy. Nếu thấy ánh sáng xanh trên bãi cỏ không bị tắt mở, bạn đang nhìn thấy một con bọ phát sáng cái.
Nơi chốn và thời điểm tìm kiếm
Thời điểm là tất cả khi bạn muốn tìm đom đóm. Các ghi nhận trên Alitaptap cho thấy loài bọ này hoạt động vào cuối mùa hè như tháng Tám và tháng Chín. Khi mùa hè nhường chỗ cho mùa thu, chúng vẫn bận rộn trong các cánh đồng và bìa rừng.
Chúng thích môi trường ẩm ướt và mát mẻ. Bạn hiếm khi tìm thấy chúng ở các đồng cỏ khô cằn hay trung tâm thành phố. Chúng thích nơi có nhiều lớp phủ tự nhiên như cỏ dài, hàng rào cây bụi và tường đá cổ. Những nơi này mang lại không gian mát mẻ để chúng nghỉ ngơi ban ngày.
Ý nghĩa của bọ phát sáng về môi trường sống
Tìm thấy bọ phát sáng châu Âu cho thấy sức khỏe của một vùng đất. Loài bọ này có chế độ ăn rất đặc biệt khi còn nhỏ. Trước khi trưởng thành, ấu trùng săn ốc sên và sên trần.
Ấu trùng bọ bám theo vệt nhớt của ốc sên trên cỏ. Khi bắt kịp, chúng dùng hàm tiêm một loại chất đặc biệt giúp làm tê liệt con mồi và biến bên trong thành bữa ăn mềm để hút. Nghe có vẻ đáng sợ nhưng đây là cách tự nhiên cân bằng chuỗi thức ăn.
Vì phụ thuộc hoàn toàn vào ốc sên, chúng chỉ sống được ở nơi có loài ốc này. Ốc sên cần đất ẩm, gỗ mục và thực vật không nhiễm hóa chất. Nếu khu vườn phun nhiều thuốc trừ sâu, ốc sên sẽ chết và bọ con sẽ bị đói.
Thêm vào đó, bọ trưởng thành cần ánh sáng tối để nhìn thấy nhau. Nếu khu phố lắp đèn đường quá sáng, bầu trời đêm và mặt đất bị lóa đi, con đực sẽ không thể tìm thấy con cái nữa và số lượng bọ sẽ giảm dần.
Đọc bản đồ trên Alitaptap
Khi mọi người đánh dấu một điểm trên bản đồ Alitaptap, họ không chỉ khoe một con bọ thú vị mà còn giúp các nhà khoa học hiểu nơi nào môi trường sống còn lành mạnh. Mỗi lần bọ phát sáng được ghi lại ở Rechlin hay Eiken là một tín hiệu cho thấy đất đai đủ độ ẩm, hóa chất ở mức thấp và bầu trời đủ tối để duy trì một chuỗi thức ăn phức tạp.
Lần tới khi xem bản đồ hoặc đi dạo vào một buổi tối tháng Chín mát mẻ, hãy nghĩ về những gì đang ẩn nấp trong thảm cỏ. Ánh sáng xanh ổn định nghĩa là một con bọ cái đang đợi chờ, một thợ săn ốc đang làm việc và một mảnh đất vẫn còn đủ hoang dã để phát sáng.