Khi mặt trời lặn xuống một bờ sông ở Palawan hay Bohol, bầu trời tối bắt đầu nhấp nháy. Những côn trùng nhỏ xíu bay lên từ lớp đất ẩm và cành cây thấp. Chúng bật và tắt ánh đèn của mình. Mọi người đã ngắm nhìn màn trình diễn này qua nhiều thế hệ. Trong tiếng Tagalog, từ dùng để chỉ những con bọ phát sáng này là alitaptap. Từ duy nhất ấy chứa đựng cả một lịch sử dài con người quan sát ca làm việc ban đêm.
Ngôn ngữ kể câu chuyện về cách con người chú ý đến thiên nhiên. Các vùng miền khác nhau trên các hòn đảo có tên riêng cho cùng một loài bọ cánh cứng phát sáng. Ở một số tỉnh, người ta dùng các từ mô tả chính chuyển động nhấp nháy đó. Những nơi khác dùng tên liên quan đến tia lửa hoặc các vì sao rơi xuống đất. Những tên gọi này cho thấy con người từng sống gần gũi thế nào với những khu rừng tối và dòng sông uốn lượn trước khi đèn đường thay đổi màn đêm.
Nếu bạn muốn ngắm alitaptap ngày nay, bạn phải biết tìm ở đâu. Chúng cần nguồn nước sạch và cây cối khỏe mạnh. Một vài dòng sông cụ thể rất nổi tiếng vì giữ được những đêm tối an toàn. Dọc theo sông Abatan ở Bohol, các chuyến đi thuyền đưa du khách ra ngoài để ngắm nhìn những tán cây lấp lánh như đèn ngày lễ. Xuống tới Palawan, vùng nước quanh Iwahig cũng mang lại những chuyến đi thuyền đêm tương tự. Ở Donsol, cộng đồng địa phương bảo vệ các con sông ven biển nơi loài côn trùng này sinh sản trong rừng ngập mặn.
Những nơi này luôn tối và đủ ẩm để lũ bọ sinh sống. Ấu trùng đom đóm cần bùn ẩm và ốc sên nhỏ để ăn. Nếu một bờ sông bị bê tông hóa hoặc xịt thuốc trừ sâu, ốc sên sẽ biến mất. Khi ốc sên không còn, ấu trùng sẽ chết đói. Đó là lý do tại sao các hướng dẫn viên địa phương và cộng đồng ven sông lại quan tâm nhiều đến việc giữ cho nguồn nước sạch. Họ biết rằng một dòng sông tối và khỏe mạnh sẽ giữ cho alitaptap sống sót.
Bảo vệ những loài côn trùng này cần có tinh thần đồng đội. Những người chèo thuyền địa phương ở các nơi như Bohol và Donsol đóng vai trò như những kiểm lâm không chính thức. Họ dạy du khách tắt đèn pin và cất điện thoại đi. Ánh sáng trắng rực rỡ làm lũ bọ bối rối và ngăn chúng tìm thấy nhau trong bóng tối. Bằng cách giữ cho các chuyến đi thuyền yên lặng và chậm rãi, các hướng dẫn viên đảm bảo rằng đom đóm có thể hoàn thành vũ điệu ban đêm mà không bị căng thẳng.
Đây là lý do tại sao những lần nhìn thấy từ khắp nơi trên thế giới lại quan trọng đối với một bản đồ chung. Trên trang web của chúng tôi, mọi người ghi lại đom đóm từ các khu vườn châu Âu, khu rừng Bắc Mỹ và các con sông nhiệt đới. Mỗi dấu chấm trên bản đồ đều cho các nhà khoa học biết điều gì đó quan trọng. Nó cho thấy nơi nào côn trùng vẫn tìm đủ thức ăn và nước sạch để sống.
Khi ai đó ở Philippines phát hiện alitaptap và đưa nó lên bản đồ, họ đang tham gia vào một mạng lưới người quan sát toàn cầu. Bạn không cần bằng khoa học để tham gia. Bạn chỉ cần sự kiên nhẫn, một sân nhà hoặc bờ sông tối, và sự tôn trọng đối với những sinh vật sống ở đó. Mỗi quan sát giúp vẽ nên bức tranh rõ ràng hơn về tình hình của đom đóm trên toàn cầu.
Lần tới khi bạn bước ra ngoài trời sau khi trời tối, hãy nhìn kỹ vào các rìa cây. Bạn có thể không thấy một con bọ cánh cứng phát sáng nếu sống ở thành phố có quá nhiều đèn đường. Nhưng nếu bạn tìm thấy một công viên tối hoặc một con suối yên tĩnh, bạn có thể phát hiện ra một ánh chớp chậm trong bóng tối. Dù bạn gọi chúng là đom đóm, sâu phát sáng hay alitaptap, bạn đang ngắm nhìn một trong những mẹo cổ xưa nhất của tự nhiên.