Màn đêm buông xuống mỗi nơi mỗi khác. Ở vài vùng, những cánh đồng tối bỗng rực sáng vào tháng Sáu. Ở những nơi khác, điều kỳ diệu này diễn ra vào tháng Tư, tháng Tám, hoặc suốt cả năm. Đom đóm không theo chung một chiếc đồng hồ nào cả. Mỗi loài đều có lịch trình riêng của mình.
Nếu bạn mở bản đồ Alitaptap vào một buổi tối tháng Tám, bạn sẽ thấy những đốm sáng xuất hiện khắp thế giới. Ngay lúc này, những người quan sát ở Pennsylvania, New York và Ohio đang báo cáo về loài Đom đóm phương Đông thông thường. Xa hơn ở Đức và Anh quốc, những người yêu thiên nhiên đang tìm thấy sâu phát sáng châu Âu bò trên bãi cỏ ẩm. Vừa hay ở phía bên kia đại dương là Đài Loan, nơi các nhà khoa học cộng đồng đang ghi nhận loài đom đóm Rimmed Window tại các khu vực như huyện Hân Trúc và Đài Trung.
Đom đóm sống ở hầu khắp các lục địa ngoại trừ châu Nam Cực. Nếu bạn muốn lên kế hoạch cho một chuyến đi ngắm đom đóm, bạn cần biết nên tìm chúng khi nào và ở đâu. Dưới đây là cẩm nang toàn cầu về mùa đom đóm trong suốt cả năm.
Mùa Xuân tỉnh giấc: Từ tháng Ba đến tháng Năm
Mùa xuân là lúc thế giới phương bắc thức giấc. Đất ấm lên sau mùa đông. Những cơn mưa làm cho mặt đất mềm và ẩm ướt. ốc sên và giun bò ra khỏi bùn đất. Đây là tin tuyệt vời cho những chú đom đóm non, được gọi là ấu trùng.
Ấu trùng đom đóm dành nhiều tháng trời để ăn các loài côn trùng mềm trong đất ẩm. Khi mùa xuân đến, chúng hóa thành con trưởng thành. Ở nhiều nơi cận nhiệt đới, mùa xuân là mùa đom đóm lớn nhất trong năm.
Lấy Đài Loan làm ví dụ. Từ tháng Tư đến tháng Năm, những cơn mưa xuân ấm áp làm đầy các khu rừng trên núi. Hàng ngàn con đom đóm tập trung dọc theo các lối mòn đi bộ ẩm ướt và các con suối yên bình. Các loài như đom đóm cánh đen lấp đầy khu rừng tối bằng thứ ánh sáng xanh dịu nhẹ. Các ngôi làng tổ chức những buổi đi dạo đêm, nơi khách tham quan lặng lẽ bước đi trên các lối mòn mà không dùng đèn quá sáng.
Trong khi mùa xuân bắt đầu ở Bắc bán cầu, điều ngược lại xảy ra ở Nam bán cầu. Ở những nơi như Úc và Nam Mỹ, tháng Ba và tháng Tư mang đến mùa thu. Đom đóm ở đó chuẩn bị cho những ngày lạnh hơn. Một số loài ở Nam Mỹ kết thúc mùa phát sáng đúng lúc các loài ở Bắc Mỹ chuẩn bị bắt đầu.
Nếu bạn lên kế hoạch cho một chuyến đi mùa xuân để ngắm đom đóm, hãy chuẩn bị ủng chống nước. Đom đóm mùa xuân rất thích không khí ẩm và đất ẩm. Hãy che đèn pin của bạn bằng giấy đỏ. Ánh sáng trắng làm lũ bọ sợ hãi và ngăn tín hiệu phát sáng của chúng.
Đỉnh điểm mùa hè: Tháng Sáu và tháng Bảy
Tháng Sáu và tháng Bảy mang lại mùa đom đóm chính cho phần lớn Bắc Mỹ, châu Âu và Đông Á. Ban ngày dài và ấm áp. Ban đêm trời vẫn dịu mát.
Ở Nhật Bản, tháng Sáu rất nổi tiếng với việc ngắm đom đóm. Người ta gọi đây là hotaru gari, nghĩa là ngắm đom đóm. Hai loài chính đóng vai trò ngôi sao trong màn trình diễn mùa hè này. Đom đóm Genji thích những con suối núi chảy xiết. Đom đóm Heike nhỏ hơn sống gần các cánh đồng lúa yên tĩnh và ao hồ phẳng lặng. Ở các thị trấn như Tatsuno, hàng ngàn người đi dạo dọc theo những con đường ven sông tối tăm. Họ ngắm nhìn những ánh sáng xanh trôi nổi trên mặt nước như những vì sao trôi. Các nhóm bảo tồn của Nhật Bản làm việc chăm chỉ để giữ cho nước sông luôn sạch nhằm giúp ấu trùng có nhiều ốc sên để ăn.
Ở miền đông nước Mỹ, đầu tháng Sáu mang đến một khung cảnh hiếm có. Một vài loài đom đóm cùng nhau phát sáng đồng loạt. Tại các nơi như Vườn Quốc gia Great Smoky Mountains ở Tennessee và Vườn Quốc gia Congaree ở Nam Carolina, hàng ngàn con đom đóm đồng bộ thắp sáng cùng một giây chính xác. Sau đó mọi thứ tối sầm lại. Vài giây sau, tất cả chúng lại cùng nhau phát sáng.
Các nhà khoa học cho rằng việc phát sáng theo nhóm này giúp đom đóm cái dễ dàng phát hiện đom đóm đực trong những khu rừng đông đúc. Vì những sự kiện này rất phổ biến, các công viên phải dùng hình thức bốc thăm vé. Điều này giúp giữ số lượng đám đông ở mức nhỏ để mọi người không vô tình dẫm bẹp những con đom đóm cái đang nghỉ ngơi trên lớp lá mục.
Màn trình diễn cuối hè: Tháng Tám
Đến tháng Tám, mùa hè dần khép lại ở nhiều nơi, nhưng màn trình diễn phát sáng chưa hề kết thúc. Tháng Tám là tháng bận rộn đối với các khu vườn, công viên và cánh đồng trên khắp Bắc Mỹ và châu Âu.
Ở Bắc Mỹ, loài đom đóm phương Đông thông thường vẫn tiếp tục phát sáng qua những đêm tháng Tám nóng bức. Trên Alitaptap, các thành viên đã phát hiện ra chúng trong tuần này tại các địa điểm như Philadelphia, Pennsylvania, Woodstown, New Jersey và Grand Haven, Michigan. Những chú bọ này bay thấp trên bãi cỏ và viền vườn ngay sau khi mặt trời lặn. Chúng tạo ra một tia chớp trông giống chữ cái J. Xa hơn về phía nam, ở những nơi như Gainesville, Florida, những người quan sát ghi nhận các loài như Tropic Traveler. Tại Pittsburgh, Pennsylvania, người ta báo cáo về loài đom đóm xám nhỏ.
Bên kia Đại Tây Dương vào tháng Tám, sâu phát sáng châu Âu đạt đỉnh điểm. Những người quan sát trên Alitaptap gần đây đã ghi lại chúng tại Slapton Turn ở Anh và ở Forst Tennenlohe, Đức. Sâu phát sáng châu Âu cái hoàn toàn không biết bay. Trông chúng giống như những con sâu bướm nhỏ màu xám với ánh sáng vàng xanh rực rỡ ở đuôi. Chúng leo lên ngọn của những thớ cỏ cao và đứng hoàn toàn bất động. Chúng phát sáng liên tục hàng giờ liền để thu hút những con đực đang bay.
Ở Đài Loan, tháng Tám mang đến những lần xuất hiện của loài đom đóm Rimmed Window. Các ghi chép gần đây trên Alitaptap cho thấy chúng xuất hiện tại thị trấn Trúc Đông thuộc huyện Hân Trúc và quận Sa Lục thuộc Đài Trung. Loài này lấy tên từ những đốm trong suốt trên phần đầu trông giống như những ô cửa sổ nhỏ.
Nếu bạn ghé thăm một công viên vào cuối mùa hè, hãy đi trên các lối mòn được lát đá hoặc rải sỏi. Đom đóm cái và sâu không cánh nghỉ ngơi trên các ngọn cỏ sát mặt đất. Việc bước ra khỏi lối đi có thể vô tình làm chúng bẹp dí.
Mùa nhiệt đới và những điều kỳ diệu quanh năm
Điều gì xảy ra khi mùa đông đến? Ở những vùng lạnh giá, đom đóm trưởng thành chết đi trước khi sương giá đến. Nhưng ở các vùng nhiệt đới gần xích đạo, mùa đom đóm thực sự không bao giờ kết thúc.
Ở Đông Nam Á, các quốc gia như Malaysia, Philippines và Thái Lan có thời tiết ấm áp quanh năm. Các khu rừng ngập mặn dọc theo các con sông thủy triều luôn ẩm ướt và xanh tươi. Ở đây, đom đóm sống trên cây tụ tập thành những bầy đàn khổng lồ.
Những con đom đóm sông này tập trung hàng ngàn con trên những cây ngập mặn cụ thể. Chúng phát sáng cùng nhau theo nhịp điệu nhanh và đều đặn. Ánh sáng của chúng trông giống như những chiếc đèn chớp nháy trang trí giáng sinh dọc theo bờ sông tối. Bởi vì khí hậu không thay đổi quá mạnh mẽ theo bốn mùa, những màn trình diễn này diễn ra trong mọi tháng của năm.
Du khách đi những chiếc thuyền điện yên tĩnh dọc theo các kênh sông để ngắm nhìn những tán cây phát sáng. Các cộng đồng địa phương bảo vệ những môi trường sống ngập mặn này vì rừng ngập mặn khỏe mạnh bảo vệ các ngôi làng ven biển khỏi bão và là nơi trú ngụ cho cá con lớn lên.
Ở những nơi ôn đới có mùa đông lạnh giá, đom đóm trải qua mùa đông ẩn mình dưới lòng đất hoặc dưới vỏ cây ở dạng ấu trùng hoặc nhộng. Một vài loài ở Bắc Mỹ, được gọi là đom đóm mùa đông, trải qua những tháng lạnh giá ẩn mình trong các kẽ cây ở dạng trưởng thành. Chúng không phát sáng vào ban đêm, nhưng chúng thức dậy vào những buổi chiều mùa đông có nắng để bò trên thân cây.
Cách lên kế hoạch cho chuyến hành trình đom đóm của riêng bạn
Bạn không cần phải đi khắp thế giới để tận hưởng vẻ đẹp của đom đóm. Bạn hoàn hảo có thể trở thành một nhà thám hiểm đom đóm ngay tại khu vực của mình. Dưới đây là cách lên kế hoạch cho mùa đom đóm của bạn:
Đầu tiên, hãy tìm hiểu những loài nào sống gần bạn. Kiểm tra hướng dẫn về các loài của Alitaptap hoặc duyệt qua các lần quan sát gần đây trên bản đồ. Điều này cho bạn biết những tháng nào mang lại nhiều ánh sáng nhất trong mã bưu chính của bạn.
Thứ hai, chọn đúng đêm. Đom đóm thích những đêm ấm áp, yên bình và ẩm ướt. Chúng rất ghét gió lớn và mưa nặng hạt. Độ ẩm cao giúp cơ thể mềm mại của chúng không bị khô.
Thứ ba, bảo vệ bóng tối. Hãy tắt đèn hiên, đèn sân vườn và đèn pha. Đèn ngoài trời làm đom đóm bối rối và khiến chúng khó nhìn thấy ánh sáng của nhau.
Thứ tư, dùng đèn đỏ. Che đèn pin của bạn bằng giấy kính màu đỏ hoặc dùng chế độ đèn LED màu đỏ. Đom đóm không nhìn rõ ánh sáng đỏ, vì vậy nó sẽ không làm gián đoạn việc phát sáng của chúng.
Thứ năm, ghi lại những gì bạn nhìn thấy! Khi bạn phát hiện ra một con đom đóm, hãy ghi lại ngày, giờ, địa điểm và kiểu nhấp nháy. Thêm báo cáo của bạn vào Alitaptap. Các nhà khoa học sử dụng các ghi chép này để theo dõi nơi nào quần thể đom đóm khỏe mạnh và nơi nào cần được giúp đỡ.
Mỗi tháng trong năm, đâu đó trên Trái Đất, một chú đom đóm đang thắp sáng màn đêm. Bằng cách tìm hiểu lịch trình theo mùa của chúng, bạn có thể bảo vệ những chú bọ phát sáng này bất kể hành trình của bạn đưa bạn đến đâu.