Ánh sáng trong đêm
Khi xem phim hoặc hoạt hình, bạn thường thấy những chú bọ phát sáng bay lấp lánh trên màn hình. Trông chúng thật kỳ diệu. Chúng bay lượn quanh các nhân vật trong rừng hoặc nhấp nháy dịu dàng trong một khu vườn yên tĩnh. Nhưng để ghi lại những chiếc đèn lồng nhỏ xíu sống động ấy bằng máy ảnh thật lại khó hơn nhiều so với bạn tưởng. Ánh sáng của đom đóm rất dịu. Các máy quay thông thường với cài đặt mặc định sẽ chẳng thấy gì nếu bạn chĩa chúng vào một bãi cỏ tối.
Quay phim đom đóm thật cần có sự kiên nhẫn, bầu trời đêm tối và thiết bị đặc biệt. Khi các nhà khoa học cộng đồng tải ảnh và video ngắn về những gì họ thấy ngoài trời lên Alitaptap, bạn sẽ nhận ra một điều quan trọng. Nền ảnh hầu như luôn đen đặc. Lũ bọ chỉ là những đốm sáng vàng hoặc xanh li ti. Chúng không làm bừng sáng cả bãi cỏ hay tạo ra những chiếc bóng lớn như đèn pin.
Bí mật của phơi sáng lâu
Để chụp được đom đóm bằng máy ảnh, các nhiếp ảnh gia phải dùng kỹ thuật gọi là phơi sáng lâu. Màn trập máy ảnh thông thường mở và đóng chỉ trong một phần nghìn giây. Tốc độ đó đủ để thu sáng vào ban ngày. Ban đêm, khoảng thời gian ngắn ngủi ấy không đủ để bắt kịp ánh chớp mờ ảo từ đuôi chú bọ.
Thay vào đó, các nhiếp ảnh gia đặt máy ảnh lên chân máy vững chắc để khung hình không bị rung. Họ giữ mở màn trập trong vài giây hoặc thậm chí vài phút. Cách này giúp ánh sáng tích tụ dần trên cảm biến kỹ thuật số theo thời gian. Mỗi khi một con đom đóm lóe lên trước ống kính, ánh sáng của nó để lại một vệt nhỏ trên bản ghi. Nếu có hai mươi con đom đóm bay qua trong ba phút, bức ảnh cuối cùng sẽ hiện ra cả hai mươi vệt sáng. Trông chúng giống như một chòm sao bận rộn ngay sát mặt đất.
Đây cũng là cách mọi người ghi lại các loài như Lamprigera yunnana ở Đài Loan hay Pyrocoelia rufa ở Hàn Quốc. Nếu không có chân máy và tốc độ chụp chậm, máy ảnh sẽ chỉ ghi lại một màn hình đen nhòe nhoạt. Lũ côn trùng di chuyển quá nhanh để chụp nhanh, và ánh sáng của chúng quá mờ cho cài đặt video thông thường.
Ánh sáng thật và kỹ xảo
Các đạo diễn Hollywood và nhà làm game rất thích dùng đom đóm. Họ dùng chúng để tạo ra bầu không khí ấm cúng, cô đơn hoặc kỳ diệu. Nhưng trong nhiều bộ phim hiện đại và tác phẩm nghệ thuật số, những chú bọ phát sáng mà bạn thấy hoàn toàn là đồ giả. Chúng được chèn thêm sau đó trên máy tính bằng phần mềm hiệu ứng đặc biệt.
Làm sao để phân biệt côn trùng thật và sản phẩm số? Hãy nhìn kỹ cách ánh sáng hoạt động. Ánh sáng đom đóm thật đến từ phản ứng hóa học bên trong cơ thể chú bọ. Đó là một ánh sáng ấm áp, dịu nhẹ và tắt dần từ từ. Nó không làm chói máy ảnh hay làm sáng cácw chiếc lá xung quanh.
Đom đóm kỹ thuật số thường trông rất khác. Các nghệ sĩ máy tính đôi khi làm chúng di chuyển quá nhanh, bật tắt quá đột ngột, hoặc phát ra ánh sáng màu xanh dương và tím sáng rực. Đom đóm thật chủ yếu phát sáng màu vàng, xanh lá cây hoặc cam nhạt. Bọ máy tính cũng thường bay lượn theo đường thẳng hoặc các hình mẫu không tự nhiên. Đom đóm thật trôi theo gió, va vào các luồng khí vô hình và uốn lượn theo các lùm cây bụi.
Một manh mối lớn nữa là khung cảnh xung quanh. Trong một video thực tế về loài Aspisoma lineatum ở Brazil hay Stenocladius bicoloripes ở Hồng Kông, hậu cảnh có kết cấu rõ ràng. Bạn có thể thấy những ngọn cỏ, vỏ cây hoặc bóng mờ của một lối đi. Trong một số video kỹ thuật số giá rẻ, hậu cảnh chỉ là một vệt xanh nhòe nhoạt với những đốm phát sáng được dán lên trên.
Ngắm nhìn mà không làm phiền
Quay phim đom đóm thật cần thời gian vì bạn phải đợi chúng tin tưởng bóng đêm. Nếu bạn rọi đèn pin sáng chói hoặc mở màn hình điện thoại khi đang quay, đom đóm sẽ ngừng chớp sáng. Chúng bị bối rối bởi ánh sáng thừa đó. Nhiều loài dùng ánh sáng để trò chuyện với nhau và tìm bạn đời. Ánh sáng nhân tạo từ thiết bị của chúng ta có thể làm gián đoạn những tín hiệu quan trọng này.
Khi các nhà khoa học cộng đồng ra ngoài với máy ảnh để lập bản đồ các đàn đom đóm địa phương, họ áp dụng thói quen bảo vệ bầu trời đêm. Họ dùng kính lọc đỏ cho đèn pin vì ánh sáng đỏ ít làm phiền côn trùng hơn chùm tia LED trắng sáng. Họ ngồi yên lặng và để mắt thích nghi với bóng tối.
Nghệ thuật và khoa học gặp nhau ngay tại bãi cỏ tối đó. Khi hiểu được việc quay phim một con đom đóm thật khó khăn thế nào, chúng ta lại càng trân trọng chú côn trùng ấy hơn. Máy tính có thể tạo ra một nghìn đốm sáng chỉ trong hai giây. Nhưng ngắm nhìn một chú đom đóm thật chớp sáng trong bãi cỏ ẩm ướt của công viên địa phương là điều bạn phải tự mình trải nghiệm bằng đôi mắt của chính mình.