Đom đóm không xuất hiện tất cả cùng một lúc. Nếu bạn nhìn vào bản đồ toàn cầu về nơi mọi người nhìn thấy chúng trong năm, bạn sẽ thấy một làn sóng sự sống phát sáng đang dịch chuyển. Tháng này mang những ánh chớp đến một khu vườn ở Bắc Carolina. Tháng khác lại thắp sáng lối mòn trong rừng ở Nhật Bản. Đom đóm đi theo sự ấm áp, những cơn mưa và các mùa trong năm.
Chúng ta hãy cùng làm một chuyến hành trình quanh lịch năm để xem việc ngắm đom đóm thay đổi ra sao từ tháng này sang tháng khác, và cách mọi người theo dõi những loài côn trùng này ở các bán cầu khác nhau.
Những đêm mùa hè ở bán cầu bắc
Tháng sáu và tháng bảy là những tháng cao điểm của đom đóm ở những nơi như Bắc Mỹ, Châu Âu và một phần Châu Á. Trong những tháng ấm áp này, mặt trời lặn muộn hơn. Không khí dày và ẩm ướt. Đó là thời điểm tuyệt vời để các loài bọ cánh cứng trong họ Lampyridae thức dậy, bay lượn và phát tín hiệu cho nhau.
Nếu bạn bước ra ngoài ở Bắc Carolina hoặc New York vào cuối mùa hè, bạn có thể bắt gặp loài đom đóm Common Eastern Firefly. Những con bọ cánh cứng này phát ra ánh chớp vàng xanh ổn định gần mặt đất. Trong các khu vườn và công viên, chúng biến hoàng hôn thành một màn trình diễn ánh sáng sống động. Phía bên kia đại dương ở Châu Âu, loài European Glow-worm tỏa sáng từ đám cỏ ở các quốc gia như Pháp, Đức và Cộng hòa Séc. Không giống như những họ hàng biết bay của mình, những con đom đóm cái thường đậu trên các loại cây thấp và phát sáng như những chiếc đèn xanh nhỏ xíu để thu hút sự chú ý của con đực đang bay.
Khi mùa hè chuyển sang tháng tám, ban đêm bắt đầu se lạnh. Tuy nhiên, những tia chớp không hoàn toàn dừng lại. Ở những nơi như Utah, mọi người báo cáo nhìn thấy đom đóm Flower Elf gần các khu vực ẩm ướt và đường mòn. Lên phía Tây Bắc Thái Bình Dương, đom đóm vẫn chớp sáng trong các hốc ẩm ướt của tiểu bang Washington. Ngay cả khi mùa hè phai nhạt, sự ấm áp vẫn còn lại ở một số tiểu vi khí hậu, giúp bọ cánh cứng hoạt động lâu hơn một chút.
Các mùa thay đổi và phần còn lại của thế giới
Khi nửa phía bắc của Trái Đất nghiêng ra xa mặt trời và mùa thu đến, thời tiết trở nên lạnh giá. Đom đóm ở Bắc Mỹ và Châu Âu chui xuống dưới các khúc gỗ, ẩn mình trong lớp lá rụng, hoặc trải qua mùa đông dưới lòng đất ở giai đoạn ấu trùng. Ấu trùng là giai đoạn con non của bọ cánh cứng, có hình dạng hơi giống những con sâu nhỏ có giáp. Chúng dành nhiều tháng để săn ốc sên và các loài bọ mềm trong đất tối trước khi mọc cánh.
Nhưng trong khi phương bắc ngủ yên, các nơi khác trên thế giới vẫn ấm áp. Ở những vùng gần xích đạo hơn, như một phần của Mexico hoặc Đài Loan, đom đóm vẫn hoạt động. Các lần ghi nhận trên bản đồ của chúng tôi cho thấy các loài như Cratomorphus signativentris ở Quintana Roo, Mexico, và đom đóm Rimmed Window Firefly ở Đài Trung vào cuối tháng tám. Vì những vùng này không trải qua mùa đông lạnh giá, mùa đom đóm của chúng không tuân theo lịch trình mùa hè nghiêm ngặt của các vùng đất phía bắc.
Sau đó là các trường hợp đặc biệt, như đom đóm Winter Firefly. Được tìm thấy ở những nơi như Ontario, Quebec và một phần đông bắc Hoa Kỳ, những loài côn trùng này có lịch trình rất bất thường. Mọi người đôi khi nhìn thấy chúng ngay cả khi không khí trở nên tươi mát và se lạnh. Chúng không chớp tín hiệu vàng sáng như những con bọ mùa hè. Thay vào đó, chúng đã thích nghi với nhiệt độ mát mẻ hơn theo những cách mà các nhà khoa học vẫn đang tìm hiểu để hiểu rõ.
Nhìn qua các bán cầu
Khi ở Canada hoặc Đức là mùa đông, thì ở bán cầu nam lại là mùa hè. Mặc dù dữ liệu của chúng tôi cho thấy ít lần ghi nhận hơn từ các quốc gia phía nam xích đạo trong những tháng lạnh nhất của họ, các quốc gia như Brazil, Úc và Nam Phi có nhịp điệu đom đóm của riêng họ. Khi Bắc Mỹ đóng băng vào tháng giêng, các nơi ở nửa nam thế giới đang ngâm mình dưới ánh nắng mùa hè oi ả.
Điều này có nghĩa là ngắm đom đóm là một sở thích quanh năm nếu bạn biết tìm ở đâu. Khi công viên địa phương của bạn trở nên yên tĩnh và bọ cánh cứng tự vùi mình trong bùn đất, đom đóm lại vừa thức dậy ở một phần khác của hành tinh.
Cách lên kế hoạch ngắm đom đóm của riêng bạn
Nếu bạn muốn lên kế hoạch thời gian của riêng mình để ngắm đom đóm, bạn không cần phải đặt vé máy bay đi khắp thế giới. Bạn chỉ cần chú ý đến thời tiết địa phương của mình.
Đầu tiên, hãy tìm hiểu xem mùa ấm áp bắt đầu ở khu vực của bạn khi nào. Đom đóm hiếm khi xuất hiện khi không khí cảm thấy lạnh hoặc khô. Chúng rất thích độ ẩm. Những buổi tối ấm áp, ẩm ướt sau cơn mưa mùa hè nhẹ nhàng hầu như luôn là thời điểm tốt nhất để nhìn thấy chúng.
Thứ hai, hãy xem các bản đồ khoa học công dân như Alitaptap. Những bản đồ này cho thấy nơi những người khác đang phát hiện ra đom đóm ngay lúc này. Nếu ai đó cách bạn hai mươi dặm về phía nam phát hiện ra đom đóm Common Eastern Firefly hoặc một loài địa phương vào cuối tháng tám, rất có thể sân nhà của bạn cũng có chúng nếu bạn bước ra ngoài sau khi trời tối.
Cuối cùng, hãy nhớ rằng đom đóm cần bầu trời tối để ra hiệu cho nhau. Đèn hiên, đèn đường và chùm đèn pin khiến chúng khó nhìn thấy các tín hiệu phát sáng. Hãy tắt đèn ngoài trời sáng khi bạn đi ra ngoài ngắm cảnh. Hãy để mắt bạn mất mười phút để thích nghi với bóng tối. Chẳng mấy chốc, bạn sẽ bắt đầu nhìn thấy những tia lửa nhỏ bay lên từ bãi cỏ, tham gia vào một chu kỳ theo mùa đã lặp lại trong hàng triệu năm.