Cuối tháng tám mang theo một vẻ đẹp kỳ diệu và yên bình đến với khu bảo tồn Masungi ở Philippines. Khi mặt trời lặn sau những dãy núi đá vôi, bóng râm trải dài. Tán rừng bắt đầu dịu mát. Ngoài bầu không khí ẩm ướt, những ánh chớp nhỏ xíu bắt đầu nhấp nháy. Nếu đang đứng trên đường mòn lúc này, bạn có thể tận mắt nhìn thấy chúng và nhận ra một sự thật bất ngờ. Chưa có ai ghi nhận loài đom đóm cụ thể nào sống ở đây. Những quan sát hiện tại chỉ chắc chắn chúng thuộc về họ đom đóm Lampyridae mà thôi.
Tuy nhiên, chúng ta có thể đoán được chúng không đến từ đâu. Những chú đom đóm Philippines nổi tiếng với thói quen tụ tập trên một cái cây và cùng nhau phát sáng, thuộc chi Pteroptyx, vốn là côn trùng sống ở vùng ngập mặn. Chúng sống trên những cái cây mọc ở bùn mặn ven biển. Masungi là một thế giới hoàn toàn khác với đá vôi xám sắc nhọn và rừng cây nằm sâu trong đất liền. Vì vậy, những ánh đèn chớp tắt trên các lối đi này hầu như chắc chắn thuộc về một loài đom đóm khác, loài vẫn đang chờ được ai đó nghiên cứu. Đặt tên khoa học cho một chú đom đóm nghĩa là phải quan sát thật kỹ bản thân chú bọ cánh cứng đó, và công việc ấy vẫn chưa được thực hiện ở đây.
Một lễ hội đom đóm hoặc chuyến đi ngắm đom đóm ban đêm ở Masungi không giống như việc ghé thăm một công viên giải trí ồn ào. Nó đòi hỏi sự kiên nhẫn và những bước đi thật nhẹ nhàng. Du khách đi dọc theo các con đường được bảo vệ cùng với hướng dẫn viên, những người biết cách giữ cho môi trường xung quanh tối mờ và an toàn. Khi bạn tắt đèn pin và để mắt quen với bóng tối, khu rừng sẽ biến đổi. Thay vì bóng tối mịt mùng, bạn sẽ thấy hàng trăm đốm sáng nhỏ bé biến những cành cây thành các cây thông Noel lấp lánh. Đó là một truyền thống kết nối con người với nhịp điệu của mùa mưa ở vùng đất này.
Theo dõi ánh sáng trên toàn cầu
Masungi không phải là nơi duy nhất mọi người đang ngắm đom đóm vào lúc này. Nếu xem bản đồ cộng đồng Alitaptap vào cuối tháng tám, bạn có thể thấy những chấm phát sáng xuất hiện khắp hành tinh. Ở Bắc Mỹ, đom đóm Common Eastern Firefly vẫn đang nhấp nháy ở các khu vườn từ Bắc Carolina đến Georgia, và lên tận Pennsylvania cùng New York. Mọi người bước ra hiên nhà sau bữa tối, phát hiện ánh chớp vàng xanh gần vòi nước trong vườn và ghi lại khoảnh khắc đó trên điện thoại.
Ở châu Âu, một loài đom đóm hoàn toàn khác đang hiện diện. Loài European Glow-worm hoạt động mạnh vào lúc này ở những nơi như Naantali ở Phần Lan, Rừng Đen ở Đức, và thậm chí gần Saint Petersburg ở Nga. Khác với những họ hàng biết bay và chớp sáng ở Mỹ, đom đóm cái trưởng thành không có cánh. Chúng leo lên thân cỏ hoặc đá và chiếu thứ ánh sáng xanh lá dịu êm, xinh đẹp từ phần đuôi. Chúng ngồi đó giống như những ngọn đèn đường xanh nhỏ xíu, chờ đợi một con đực bay tới nhận tín hiệu.
Mỗi lần ghi nhận như vậy đều kể một câu chuyện về những gì đang diễn ra trong tự nhiên ngày nay. Khi ai đó ở Argentina phát hiện ra đom đóm Spotted Tortoise Firefly, hoặc ai đó ở Arizona tìm thấy đom đóm Fall Southwest Firefly, họ đang đóng góp một mảnh ghép vào bức tranh khổng lồ. Các nhà khoa học sử dụng những quan sát này để tìm xem đom đóm đang sinh sống ở đâu và nơi nào chúng có thể gặp nguy hiểm.
Tại sao đom đóm cần sự giúp đỡ của chúng ta
Ngắm đom đóm là một trải nghiệm tuyệt vời, nhưng nó cũng nhắc nhở chúng ta chúng mỏng manh đến nhường nào. Đom đóm cần đất ẩm, cỏ cao và nguồn nước sạch để sinh trưởng khi còn là ấu trùng. Từ lâu trước khi học bay và phát sáng, những chú đom đóm non dành hàng tháng trời bò quanh trong đất và bùn. Chúng săn những con ốc sên nhỏ và côn trùng thân mềm. Nếu một mảng rừng bị bê tông hóa, hoặc một vùng đất ngập nước bị làm khô để xây nhà, ốc sên sẽ biến mất. Khi ốc sên không còn, ấu trùng đom đóm sẽ không có gì để ăn.
Một vấn đề lớn khác đối với đom đóm là ô nhiễm ánh sáng. Đó là ánh sáng từ đèn đường, đèn hiên nhà và các biển hiệu rực rỡ chiếu ngập các khu phố vào ban đêm. Đom đóm dùng ánh chớp để giao tiếp với nhau và tìm bạn đời. Nếu bầu trời đêm quá sáng, chúng không thể nhìn thấy tín hiệu của nhau. Giống như việc bạn cố thì thầm một bí mật across căn phòng trong lúc ai đó đang đánh trống ồn ào. Thông điệp sẽ bị chìm nghỉm trong tiếng ồn.
Các tổ chức như Hiệp hội Xerces và tổ chức Nghiên cứu & Bảo tồn Đom đóm đang nghiên cứu kỹ lưỡng những mối đe dọa này. Họ nỗ lực bảo vệ môi trường sống của đom đóm để các thế hệ tương lai vẫn có thể trải nghiệm điều kỳ diệu của cuối mùa hè. Khi cộng đồng tìm hiểu về đom đóm địa phương, họ sẽ có xu hướng tắt bớt đèn ngoài trời không cần thiết và để lại những góc hoang dã không cắt cỏ trong vườn nhà.
Trở thành một nhà khoa học công dân
Bạn không cần phải đi đến một khu bảo tồn nổi tiếng mới có thể giúp đỡ. Bất kỳ ai có sân sau, công viên địa phương hoặc thậm chí vỉa hè thành phố đều có thể trở thành nhà khoa học công dân. Khi nhìn thấy đom đóm, bạn có thể ghi lại ngày tháng, địa điểm và hình dáng của chú côn trùng đó. Chúng chớp sáng trên không trung hay phát sáng liên tục từ mặt đất? Chúng có hình dạng kỳ lạ nào không, chẳng hạn như chữ J của loài Common Eastern Firefly?
Việc chia sẻ những chi tiết này lên một bản đồ chung giúp các nhà nghiên cứu theo dõi quần thể đom đóm trên toàn thế giới. Bản đồ cho thấy nơi nào quần thể đang phát triển mạnh và nơi nào cần được giúp đỡ. Lần tới khi bước ra ngoài trời vào một buổi tối tháng tám ấm áp, hãy dành chút thời gian quan sát kỹ những khoảng tối giữa các tán cây. Bạn có thể bắt gặp một ánh chớp biến mình thành một thám tử khoa học suốt đời.