Isang maaliwalas na hapon sa Cumberland, Rhode Island, may isang maliit at maitim na insekto na tahimik na namamahinga sa magaspang na balat ng punong oak. Hindi ito lumilipad sa damuhan sa dapit-hapon. Hindi rin ito kumikislap ng maliwanag na dilaw na ilaw. Pero ang munting insektong ito ay isang totoong alitaptap. Ang tawag sa kaniya ay winter firefly.
Karamihan sa atin, iniisip na lumalabas lang ang mga alitaptap kapag mainit na gabi ng tag-araw. Naiisip natin silang kumikislap sa parang na parang mga lumulutang na munting ningas. Pero sa mahigit dalawang libong uri ng alitaptap sa buong Daigdig, hindi lahat ay ganoon. May ilang alitaptap na gising at aktibo sa araw. Ang winter firefly ay isa sa pinakakaraniwang alitaptap sa North America na lumalabas sa araw.
Nitong nakaraang linggo, may mga miyembro ng komunidad ng Alitaptap na nakakita ng mga winter firefly sa iba't ibang lugar. May nakakita sa Rhode Island, sa tabi ng Vista Drive sa Mars Hill, North Carolina, at malapit sa Burnsville, North Carolina. Ipinapakita ng mga ulat na ito na nagsisimula nang lumabas ang mga adult na winter firefly sa mga puno ngayong papatapos na ang tag-araw at papasok ang taglagas.
Isang Alitaptap na Hindi Kumikislap sa Gabi
Kung lalabas ka sa gabi para mag-abang ng kislap ng winter firefly, baka abutin ka ng siyam-siyam sa paghihintay. Ang mga adult na winter firefly ay hindi umiilaw!
Wala silang gumaganang organ sa tiyan na gumagawa ng ilaw tulad ng mga pinsan nilang lumalabas sa tag-araw. Malaking enerhiya kasi ang kailangan sa pagkutitap. Mas madali rin itong makita sa dilim. Dahil gising sa araw ang mga winter firefly, mahirap makita ng ibang alitaptap ang munting kislap sa gitna ng matinding sikat ng araw.
Sa halip na kumislap, nag-uusap ang mga adult na winter firefly gamit ang pang-amoy. Naglalabas sila ng espesyal na kemikal na amoy na tinatawag na pheromone. Isipin mo ito na parang mensaheng may kakaibang amoy na dinadala ng hangin. Ginagamit ng mga alitaptap ang kanilang mahahaba at sensitibong sungot (antennae) para maamoy ang mga mensaheng ito. Kapag naamoy ng lalaki at babaeng alitaptap ang tamang bakas ng kemikal, mabilis nilang mahahanap ang isa't isa sa gilid ng puno nang hindi man lang kailangang umilaw.
Pero ibang usapan pagdating sa kanilang mga anak! Ang mga larva ng winter firefly ay napipisa mula sa maliliit na itlog sa loob ng nabubulok na kahoy. Ang mga batang larvang ito ay talagang gumagawa ng ilaw. Mahina silang kumikislap sa basang sahig ng gubat. Tinatawag ito ng mga siyentipiko na bioluminescence. Ang liwanag na ito ay babala sa mga gutom na hayop, tulad ng mga daga at ibon, na masama ang lasa ng larva at puno ito ng mapapait na kemikal.
Paano Makahanap ng Winter Firefly
Dahil hindi sila umiilaw, kailangan ng matalas na mata at kaunting tiyaga para makakita ng winter firefly. Narito ang dapat mong hanapin kapag naglalakad ka malapit sa mga puno:
Una, tingnan ang laki at hugis. Ang winter firefly ay may habang halos kalahating pulgada—kasinghaba ng isang staple wire. Patag at pahaba ang katawan nito na may malambot at parang katad na mga pakpak.
Pangalawa, tingnan ang mga kulay. Ang katawan at mga pakpak nito ay kulay maitim na kayumanggi o abuhing uling. Pero sa likod mismo ng ulo nito, mayroong patag na panangga na tinatawag na pronotum. Sa pananggang ito, makakakita ka ng dalawang matingkad na kulay. May mga guhit itong kulay rosas at pula na may makitid na dilaw sa gilid. Parang nakasuot ang insekto ng maitim na dyaket na may matingkad na pads sa balikat!
Pangatlo, tingnan ang kanilang puwesto. Gustong-gusto ng mga winter firefly ang nakatayong mga katawan ng puno. Karaniwan silang nakapwesto nang nakayuko o nakatingala sa malalalim na bitak ng balat ng puno. Kapag dahan-dahan kang lumapit, madalas silang hindi gumagalaw, umaasa sa kanilang madilim na kulay para makahalo sa kulay ng puno.
Ang Ipinapakita ng Mapa ng Alitaptap Ngayong Agosto
Bakit nakakakita ang mga miyembro ng komunidad ng mga winter firefly ngayong huling bahagi ng Agosto?
Sa kalagitnaan ng tag-araw, lumalabas ang mga bagong adult na winter firefly mula sa kanilang yugto ng pagiging pupa sa loob ng mamasa-masa at nabubulok na troso. Kapag tumigas na ang kanilang balat, umaakyat sila sa mga katabing puno. Sa buong Agosto at Setyembre, nasisiyahan sila sa init ng araw. Umaakyat at bumababa sila sa mga puno, umiinom ng katas ng puno at kumakain ng malalambot na katas ng halaman.
Ipinapakita ng mga pinakabagong ulat sa mapa mula sa Rhode Island at kabundukan ng North Carolina ang paggalaw na ito. Habang papalapit ang pagtatapos ng tag-araw, nagsisimulang magsama-sama ang mga insektong ito sa malalaking punong hardwood tulad ng oak, maple, at ash.
Hindi tulad ng mga alitaptap sa tag-araw na namamatay pagkatapos ng ilang linggong pangingitlog, ang mga adult na winter firefly ay nabubuhay nang maraming buwan. Nakakaligtas sila sa buong taglamig sa pamamagitan ng paggapang nang malalim sa mga bitak ng makakapal na balat ng puno o sa ilalim ng mga maluluwag na piraso ng kahoy. Kapag dumating ang matinding lamig, ang kanilang katawan ay gumagawa ng natural na kemikal na panlaban sa lamig (antifreeze) na nagpoprotekta sa kanilang mga selula mula sa yelo. Sa mga di-inaasahang maalinsangang hapon ng taglamig, makikita mo pa nga silang dahan-dahang naglalakad sa balat ng puno habang may yelo sa lupa!
Ano ang Sinasabi ng Alitaptap na Ito Tungkol sa Kalikasan
Kapag nagtala ka ng winter firefly sa Alitaptap, hindi ka lang basta naglilista ng insekto. Nagpapakita ka ng patunay na malusog ang gubat at ang kalikasan doon!
May mga partikular na kailangan ang mga winter firefly para mabuhay mula sa itlog hanggang sa pagiging adult:
- Matatandang puno na may magaspang na balat: Ang mga bata at makikinis na puno ay hindi sapat na kanlungan. Kailangan ng mga alitaptap ang mas matatandang puno na may malalalim na bitak para magtago sa mga kaaway at sa malamig na hangin ng taglamig.
- Patay at nabubulok na kahoy: Ang mga larva ng winter firefly ay naninirahan nang hanggang dalawang taon sa loob ng nabubulok na mga troso. Kailangan nila ng kahoy na nananatiling mamasa-masa at malambot sa buong taon.
- Mga suso at slug: Ang mga larva ay magagaling na mangangaso sa sahig ng gubat. Hinahanap nila ang maliliit na suso, slug, at malalambot na uod, at pinatitigil ang mga ito gamit ang banayad na kagat bago kainin.
- Lupa at mga dahong hindi nagagalaw: Kung ang lupa ay mawawalan ng takip o matutuyo, mawawala ang mamasa-masang lugar kung saan nakatira ang kanilang pagkain.
Kung makakita ka ng winter firefly sa inyong parke o bakuran, ibig sabihin ay may tamang balanse doon ng matatandang puno, nabubulok na kahoy, at basang lupa. Kung mawawala sa gubat ang matatandang puno o lilinisin ang lahat ng laglag na sanga, mabilis ding mawawala ang mga winter firefly.
Paano Matutulungan ang mga Winter Firefly sa Inyong Lugar
Hindi mo kailangan ng malaking kagubatan para tulungan ang mga winter firefly. May maliliit na hakbang kang magagawa sa inyong tahanan para mapanatiling ligtas ang kanilang tirahan:
Mag-iwan ng kaunting laglag na kahoy. Kung may malaking sangang nahulog sa isang tahimik na sulok ng iyong bakuran o hardin sa paaralan, hayaan itong mabulok nang kusa. Ang nabubulok na kahoy na iyon ay magiging magandang lugar para mangaso ang mga larva ng alitaptap.
Iwanan ang mga tuyong dahon. Ang pagkalaykay at pag-alis ng lahat ng tuyong dahon ay nagtatanggal sa parang kumot na nagpapanatili ng basang lupa. Ang pag-iiwan ng sapin ng mga dahon sa paligid ng puno ay nagpoprotekta sa mga larva ng winter firefly at sa mga suso na kanilang kinakain.
Protektahan ang balat ng puno. Iwasang balatan o tuklapin ang balat ng buhay na puno. Ang maluwag na balat na iyon ang nagsisilbing kumot na nagpoprotekta sa mga adult na alitaptap laban sa nagyeyelong hangin at yelo.
Iwasan ang mga pamatay-kulisap. Hindi pumipili ang mga kemikal na pampatay ng insekto kung peste o nakatutulong ang papatayin nito. Ang pag-spray ay nakamamatay sa mga larva ng alitaptap na nakatira sa ilalim ng mga puno at nauubos din ang kanilang pagkain.
Sumali sa Paghahanap
Sa susunod na maglakad-lakad ka sa parke o sa iyong bakuran sa isang maaliwalas na hapon, tingnan mong mabuti ang magaspang na balat ng punong oak o maple. Tingnan ang bahagi ng katawan ng puno na nasisikatan ng araw, humigit-kumulang pantay-dibdib ang taas.
Kung makakita ka ng patag at kulay-uling na insekto na may kulay pula at dilaw na marka sa likod ng ulo nito, kumuha ng malinaw na litrato. Isulat kung anong uri ng puno ito nakadapo, at i-upload ang iyong ulat sa Alitaptap. Ang bawat ulat ay nakakatulong sa mga siyentipiko na maunawaan kung paano nabubuhay ang matitibay at tahimik na alitaptap na ito sa bawat panahon ng taon.