Vào ngày 8 tháng 8 năm 2026, một nhà khoa học cộng đồng đã ghi nhận một loài đom đóm cửa sổ viền ở huyện Vân Lâm, Đài Loan. Cùng đêm đó, một người quan sát ở Hồng Kông đã phát hiện loài Pyrocoelia lunata dọc theo lối mòn trong rừng Đại Phố Giác. Vào ngày 7 tháng 8, một thành viên khác đã ghi nhận loài Aspisoma lineatum gần sông Amazon ở Macapá, Brazil. Trong khi đó, những người quan sát ở Pháp, Đức và Thụy Sĩ đang ghi nhận loài sâu phát sáng châu Âu. Khắp Bắc Mỹ, hàng chục người đã báo cáo về loài đom đóm phương đông phổ biến đang chớp sáng trên các công viên ở New York, Philadelphia và Grand Haven, Michigan.
Khắp hành tinh, mọi người bước ra ngoài vào những đêm hè ấm áp để ngắm những loài côn trùng phát sáng. Nhưng người dân ở các quốc gia khác nhau không gọi chúng bằng cùng một cái tên. Ngôn ngữ cho chúng ta biết cách con người đã nhìn nhận những chú bọ này trong hàng trăm năm.
Trang web của chúng tôi được đặt tên là Alitaptap. Đó là từ tiếng Tagalog chỉ con đom đóm ở Philippines. Tại sao mọi người lại dùng nhiều từ khác nhau cho cùng một chú côn trùng nhỏ bé như vậy? Câu trả lời kết nối ngôn ngữ, văn hóa dân gian và khoa học.
Nhịp điệu của Alitaptap ở Philippines
Ở Philippines, từ chỉ đom đóm là alitaptap. Hãy phát âm từ đó thật to. A-li-tap-tap. Nó có nhịp điệu nhanh và vui tươi. Âm thanh này bắt chước những tia sáng ngắn xuất hiện rồi biến mất trong bóng tối.
Trong văn hóa dân gian Philippines, người ta từng tin rằng đom đóm là những tia lửa nhỏ từ các vì sao rơi xuống. Những câu chuyện cũ kể rằng chúng canh giữ những cây linh thiêng sâu trong rừng. Ở các ngôi làng ven biển, ngư dân tìm kiếm alitaptap dọc theo các bờ sông ngập mặn. Hàng ngàn con đom đóm đậu trên cây ngập mặn sẽ chớp sáng cùng một thời điểm chính xác. Vào những đêm rất tối, những cái cây phát sáng này hoạt động như ngọn hải đăng tự nhiên. Chúng giúp ngư dân dẫn đường cho thuyền trởbạn về bờ an toàn.
Ngày nay, người dân ở Philippines vẫn đến các con sông ngập mặn để ngắm alitaptap. Những chú côn trùng chớp sáng cùng nhau trong những chiếc lá tối màu giống như đèn ngày lễ.
Sâu nhỏ và ánh sáng lung linh ở châu Âu
Ở châu Âu, tên gọi đom đóm thường tập trung vào hai điều rất khác nhau: ánh sáng hoặc loài sâu.
Vào ngày 7 tháng 8 năm 2026, một thành viên của Alitaptap đã phát hiện một con sâu phát sáng châu Âu ở Pont-de-Larn, Pháp. Vào ngày 6 tháng 8, những người quan sát khác đã ghi nhận chúng ở Choulex, Thụy Sĩ và Gommern, Đức.
Tại sao những người nói tiếng Anh lại gọi một số loài đom đóm là sâu phát sáng? Ở nhiều loài châu Âu, đom đóm cái không có cánh. Chúng không thể bay chút nào. Thay vào đó, chúng đậu trên thân cỏ và phát sáng để thu hút con đực đang bay. Vì chúng bò trên mặt đất và trông giống như những con ấu trùng nhỏ, mọi người gọi chúng là sâu.
Trong tiếng Đức, từ chỉ sâu phát sáng là Glühwürmchen. Glühen có nghĩa là phát sáng, và Würmchen có nghĩa là con sâu nhỏ. Vì vậy, cái tên này nghĩa đen là con sâu nhỏ phát sáng.
Trong tiếng Pháp, từ này là luciole. Từ này xuất phát từ tiếng Latinh là lux, có nghĩa là ánh sáng. Trong tiếng Tây Ban Nha, mọi người nói luciérnaga, cũng xuất phát từ gốc từ có nghĩa là ánh sáng.
Ở Bulgaria, những người quan sát đã ghi nhận loài Lampyris zenkeri gần Gega vào ngày 8 tháng 8. Trong văn hóa dân gian vùng nông thôn Trung và Đông Âu, mọi người nghĩ đom đóm là những tàn lửa do các linh hồn đêm mùa hè để lại. Những câu chuyện cũ cảnh báo các gia đình nông dân không được mang chúng vào nhà. Người ta tin rằng những chú bọ phát sáng thuộc về ngoài trời trên các cánh đồng.
Bọ lấp lánh và đọc sách bằng ánh sáng ở châu Á
Ở Đông Á, đom đóm đã truyền cảm hứng cho các nhà thơ, nghệ sĩ và học sinh trong hàng ngàn năm.
Vào ngày 8 và 9 tháng 8 năm 2026, người dùng Alitaptap đã báo cáo về loài đom đóm cửa sổ viền ở Đài Loan và loài Pyrocoelia lunata ở Hồng Kông. Ở Nhật Bản, các nhà nghiên cứu đã ghi nhận loài Pyropyga alticola.
Trong tiếng Trung Quốc phổ thông, từ chỉ đom đóm là yíng huǒ chóng. Yíng có nghĩa là lấp lánh hoặc lóe sáng. Huǒ có nghĩa là lửa. Chóng có nghĩa là con bọ. Ghép chúng lại, nó có nghĩa là con bọ lửa lấp lánh.
Một câu chuyện cũ nổi tiếng của Trung Quốc kể về một học giả nghèo không đủ tiền mua dầu cho đèn của mình. Anh ấy muốn học tập cho các kỳ thi quan trọng. Vì vậy, anh đã bắt đom đóm cho vào một chiếc túi vải mỏng. Anh cầm túi trên những cuốn sách của mình và đọc sách bằng ánh sáng xanh dịu nhẹ của chúng.
Đó là một câu chuyện nổi tiếng về sự chăm chỉ. Nhưng trong đời thực, việc bỏ đom đóm vào túi hoặc lọ sẽ làm hại chúng. Đom đóm cần không khí mở để thở và tìm bạn tình. Ngày nay, các nhà khoa học yêu cầu chúng ta ngắm chúng ở bên ngoài thay thế.
Ở Nhật Bản, đom đóm được gọi là hotaru. Mỗi mùa hè, mọi người tụ tập gần các dòng sông sạch để ngắm đom đóm, hay hotaru gari. Trong truyền thống Nhật Bản, cuộc đời ngắn ngủi của một con đom đóm nhắc nhở mọi người hãy tận hưởng những khoảnh khắc mùa hè yên bình.
Tinh linh rừng và cảnh báo dòng sông ở Nam Mỹ
Ở Nam Mỹ, các khu rừng nhiệt đới là nơi sinh sống của hàng trăm loài bọ cánh cứng phát sáng. Vào ngày 7 tháng 8 năm 2026, các thành viên Alitaptap đã ghi nhận loài Aspisoma lineatum ở Macapá, Brazil và Asunción, Paraguay.
Trong các truyền thống bản địa Tupi-Guarani khắp Nam Mỹ, các loài côn trùng phát sáng được gắn liền với các tinh linh rừng. Mọi người tin rằng những tia lửa là những tàn lửa nhỏ được những người bảo vệ ban đêm mang đi qua các tán cây.
Các cộng đồng rừng mưa cũng sử dụng đom đóm làm chỉ báo thực tế. Nhiều loài sống trong bùn mềm, ẩm ướt gần bờ sông. Khi du khách nhìn thấy các nhóm ấu trùng phát sáng trên cỏ, họ biết rằng mặt đất phía trước rất lầy lội và nguy hiểm khi đi qua. Những chú côn trùng đóng vai trò như những dấu hiệu cảnh báo tự nhiên dọc theo những con đường rừng tối.
Bọ chớp sáng và đom đóm ở Bắc Mỹ
Ở Bắc Mỹ, mọi người thường tranh cãi về từ đúng để chỉ những loài côn trùng này. Đó là firefly hay lightning bug?
Những lần quan sát gần đây trên Alitaptap cho thấy những loài côn trùng này phổ biến như thế nào vào tháng Tám. Người dùng đã ghi nhận loài đom đóm phương đông phổ biến ở Grand Haven, Michigan; Louisville, Kentucky; Philadelphia, Pennsylvania; và Thành phố New York.
Cả hai cái tên đều chỉ cùng một loài côn trùng chính xác. Loài phổ biến nhất ở miền đông Bắc Mỹ là Photinus pyralis, đom đóm phương đông phổ biến.
Bạn dùng từ nào thường phụ thuộc vào nơi bạn lớn lên. Người dân ở Trung Tây và miền Nam thường nói lightning bug. Những người sống ở bờ biển phía Đông và phía Tây thường nói firefly.
Các quốc gia bản địa khắp Bắc Mỹ có tên riêng của họ cho đom đóm từ lâu trước khi những người định cư đến. Ví dụ, những người nói tiếng Cherokee đã sử dụng các từ như atsilsgi, kết nối loài côn trùng này với lửa và tia lửa bay.
Khoa học gọi tên ánh sáng như thế nào
Tên thông thường thay đổi từ thành phố này sang thành phố khác và từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác. Đó là lý do tại sao các nhà khoa học sử dụng một hệ thống toàn cầu duy nhất gọi là danh pháp hai phần. Họ đặt cho mỗi sinh vật sống một cái tên tiếng Latinh hoặc tiếng Hy Lạp gồm hai từ.
Tất cả đom đóm đều thuộc họ bọ cánh cứng tên là Lampyridae. Từ này xuất phát từ một từ tiếng Hy Lạp cổ đại là lampas, có nghĩa là ngọn đuốc hoặc ngọn đèn.
Mặc dù đom đóm được gọi là bọ, ruồi hoặc sâu trong ngôn ngữ hàng ngày, nhưng thực chất chúng là bọ cánh cứng. Chúng có cánh cứng phía trước gập lại trên lưng giống như một lớp vỏ bảo vệ khi chúng không bay.
Đom đóm tạo ra ánh sáng thông qua một phản ứng hóa học bên trong bụng của chúng. Các nhà khoa học gọi ánh sáng này là sinh học quang phát. Bio có nghĩa là sống, và luminescence có nghĩa là tạo ra ánh sáng.
Ánh sáng đom đóm rất đặc biệt. Một bóng đèn trong nhà bạn sẽ nóng lên khi nó bật sáng. Đó là năng lượng bị mất đi. Đom đóm tạo ra ánh sáng lạnh. Gần 100% năng lượng chuyển thẳng thành ánh sáng mà không tạo ra nhiệt.
Bảo vệ màn đêm cho mọi cái tên
Bất kể bạn nói ngôn ngữ nào, đom đóm trên khắp thế giới đều cần sự giúp đỡ của chúng ta.
Ô nhiễm ánh sáng là một vấn đề lớn đối với đom đóm. Đèn đường sáng rực, đèn hiên nhà và đèn pha ô tô khiến đom đóm khó nhìn thấy nhau chớp sáng. Nếu một con đom đóm đực không thể nhìn thấy tín hiệu của con cái, chúng không thể giao phối và đẻ trứng.
Bạn có thể giúp đom đóm trong khu2 neighborhood của mình. Tắt đèn hiên nhà vào ban đêm khi bạn không cần dùng đến chúng. Để lại một khoảng nhỏ lá rụng hoặc cỏ cao trong sân của bạn. Đom đóm cái đẻ trứng trong đất ẩm, và ấu trùng săn ốc sên dưới những chiếc lá ẩm ướt.
Khi bạn đăng một bức ảnh và vị trí trên Alitaptap, bạn giúp các nhà khoa học theo dõi đom đóm trên toàn cầu. Cho dù bạn gọi chúng là alitaptap, Glühwürmchen, luciérnaga, hotaru hay lightning bugs, mọi lần quan sát đều giúp giữ cho ánh sáng của chúng tiếp tục tỏa sáng.