Mỗi độ thu về, khu vườn lại thay đổi. Lá rụng nhiều hơn. Đất trở nên lạnh hơn. Trực giác của nhiều người thường nghĩ rằng côn trùng sẽ biến mất khi thời tiết chuyển mùa. Nhưng nếu bạn nhìn kỹ vào lớp đất, dưới một khúc gỗ mục hay bên dưới lớp mù ẩm ướt gần hiên nhà, bạn có thể thấy một điều kỳ diệu. Bạn có thể tìm thấy một chú ấu trùng đom đóm.
Nhiều người hay hình dung đom đóm là loài côn trùng phát sáng bay lượn trong không khí ấm áp mùa hè. Đó chỉ là một phần trong cuộc đời của chúng. Rất lâu trước khi có thể phát sáng trong đêm, đom đóm đã dành nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm sống sát mặt đất. Chúng bò qua lớp đất, ẩn nấp dưới những chiếc lá ẩm và tìm kiếm thức ăn trong bóng tối. Vì dành phần lớn cuộc đời ngay trên mặt đất, những gì xảy ra với ngôi nhà của chúng đóng vai trò vô cùng quan trọng.
Ngay lúc này, mọi người trên khắp thế giới đang quan sát đom đóm và chia sẻ những gì họ nhìn thấy. Vào tháng chín, những người quan sát ghi lại các loài đom đóm khác nhau ở đủ mọi nơi. Trên Alitaptap, bạn có thể thấy các ghi chép từ Nhật Bản, Hoa Kỳ, Canada và Châu Âu. Tại Saitama, Nhật Bản, ai đó đã phát hiện ra loài Pyropyga alticola. Tại Công viên Tiểu bang Henry Cowell Redwoods ở California, một người quan sát đã tìm thấy loài Giun sáng California. Người dân ở Bắc Carolina và New York ghi lại loài Đom đóm phương Đông phổ biến. Ở những nơi như Stoke ở Quebec và Guelph ở Ontario, mọi người tìm thấy Đom đóm mùa đông.
Những báo cáo này cho thấy đom đóm sống ở nhiều khu vực khác nhau. Một số sống trong rừng dưới những tán cây redwood. Số khác sống ở các công viên cỏ, gần những con sông bùn hoặc trong khu vườn sau nhà. Nhưng dù sống ở đâu, đom đóm cũng cần những điều kiện cụ thể để sinh tồn. Chúng cần đất ẩm. Chúng cần những đêm tối trời. Và hơn hết, chúng cần một nơi an toàn để sống mà không bị quấy rầy.
Một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với đom đóm không phải là dịch bệnh hay kẻ săn mồi. Đó chính là việc mất đi môi trường sống. Môi trường sống chỉ là một từ khoa học để chỉ ngôi nhà. Khi nói đến việc mất môi trường sống, ý chúng ta là những nơi động vật cần để sinh sống đang bị phá hủy, bị đổ bê tông hoặc bị làm khô cạn.
Hãy tưởng tượng bạn đang xây một thành phố bằng đồ chơi Lego. Bạn có đường xá, nhà cửa và công viên. Bây giờ hãy tưởng tượng có ai đó đến và đổ bê tông lên công viên để làm bãi đậu xe. Bãi cỏ không còn nữa. Những cái cây không còn nữa. Những con côn trùng từng sống trên cỏ chẳng còn nơi nào để đi. Đó là điều xảy ra với đom đóm khi các không gian hoang dã biến thành bãi đậu xe, trung tâm thương mại và những bãi cỏ gọn gàng ở ngoại ô.
Môi trường sống của đom đóm biến mất theo một vài cách khác nhau. Đôi khi, những người thợ xây dọn sạch khu rừng hoặc tát cạn vùng đất ngập nước để xây nhà. Khi vùng đất ngập nước bị cạn, lớp bùn sẽ khô đi. Đom đóm cùng ốc sên và sên trần mà chúng thích ăn rất cần độ ẩm. Nếu đất quá khô, ốc sên sẽ chết. Nếu ốc sên chết, ấu trùng đom đóm sẽ không có gì để ăn. Thiếu thức ăn và độ ẩm, đom đóm không thể lớn lên.
Một cách khác khiến ngôi nhà của đom đóm bị tàn phá là sự ngăn nắp quá mức. Nhiều người thích sân nhà của mình trông thật gọn gàng. Họ cào sạch từng chiếc lá khô vào mùa thu. Họ thu gom những cành cây rơi rụng. Họ dọn sạch mọi khúc gỗ mục và cỏ cao. Đối với con người, một khu sân sạch sẽ trông rất đẹp. Đối với ấu trùng đom đóm, một khu sân sạch sẽ là một thảm họa.
Lá khô và gỗ mục đóng vai trò như một chiếc chăn ấm áp cho mặt đất. Chúng giữ độ ẩm để đất luôn ẩm ướt. Chúng tạo cho những sinh vật nhỏ bé một nơi trốn tránh cái lạnh của gió mùa đông. Khi chúng ta cào sạch tất cả đống lá và vứt chúng đi, chúng ta đang quét sạch ngôi nhà của đom đóm. Chúng ta đang vứt đi cửa hàng tạp hóa nơi chúng tìm thức ăn và nơi trú ẩn để giữ an toàn.
Thuốc trừ sâu là một vấn đề lớn khác. Nhiều người phun hóa chất lên bãi cỏ để diệt côn trùng hoặc ngăn cỏ dại. Nhưng những bình xịt côn trùng này không biết phân biệt đâu là loài gây hại và đâu là đom đóm. Khi hóa chất ngấm vào đất, chúng có thể làm độc ấu trùng đom đóm hoặc tiêu diệt những loài ốc sên mềm mại mà chúng ăn. Không có thức ăn hoặc trong đất bị nhiễm độc, đom đóm không thể sống sót.
Tin vui là bạn không cần phải là một nhà khoa học để giúp bảo vệ ngôi nhà của đom đóm. Có những điều nhỏ nhặt, đơn giản bạn có thể làm ngay trong sân nhà hoặc khu xóm của mình để tạo nên sự khác biệt lớn.
Đầu tiên, hãy để lại một ít lá cây. Bạn không cần phải để toàn bộ khu sân nhà bừa bộn. Hãy chọn một góc yên tĩnh gần mấy bụi cây hoặc gốc cây. Thay vì cào sạch mọi chiếc lá, hãy để lại một đống lá trên mặt đất để chúng mục nát tự nhiên. Để lại vài cành cây rơi ở chỗ cũ. Điều này tạo ra một khu bảo tồn động vật hoang dã nhỏ bé ngay trong sân nhà bạn. Lớp đất bên dưới sẽ luôn ẩm ướt, và ấu trùng đom đóm sẽ có một nơi an toàn để trải qua những tháng lạnh giá.
Thứ hai, hãy bỏ qua các loại thuốc xịt côn trùng. Hãy nói chuyện với gia đình về việc làm vườn mà không dùng hóa chất độc hại. Nếu khu vườn có sâu bệnh, hãy tìm cách tự nhiên để xử lý thay vì đổ thuốc hóa học lên bãi cỏ. Giữ cho đất sạch và không có độc tố giúp ích cho đủ loại côn trùng có ích, từ ong cho đến đom đóm.
Thứ ba, hãy giúp các nhà khoa học theo dõi nơi đom đóm còn sinh sống. Khi bạn phát hiện ra một con đom đóm trong vườn hoặc công viên địa phương, bạn có thể ghi chép lại. Nếu bạn sử dụng nền tảng khoa học cộng đồng như Alitaptap, bạn có thể chia sẻ những gì mình thấy. Bạn có thể đánh dấu vị trí mình nhìn thấy trên bản đồ chung. Bạn có thể xem cẩm nang về các loài để biết sinh vật nào sống gần nhà. Khi các nhà khoa học biết đom đóm đang sinh sống ở đâu, họ có thể tìm ra nơi nào cần được bảo vệ nhiều nhất.
Bảo vệ đom đóm bắt đầu từ việc hiểu rằng những không gian nhỏ bé rất quan trọng. Một đống lá ẩm ướt có thể trông giống như rác vườn bừa bộn đối với hàng xóm, nhưng đối với một chú ấu trùng đom đóm nhỏ bé, đó là cả thế giới. Bằng cách để lại một chút không gian hoang dã trong sân nhà, chúng ta đang trao cho những loài côn trùng phát sáng này cơ hội sống, lớn lên và thắp sáng màn đêm trong những năm tới.