Từ alitaptap nghe như một tia lửa nhỏ nhảy múa trong bóng tối. Trong tiếng Tagalog, đó là tên gọi của con đom đóm. Khắp các hòn đảo của Philippines, mọi người dùng những cái tên khác nhau ở mỗi vùng, nhưng cảm giác thì luôn giống nhau. Khi chiều xuống và không khí trở nên ấm áp, những côn trùng nhỏ bé này thức dậy. Chúng chớp sáng dọc theo các bờ sông và cây ngắm đước.
Nếu bạn từng xem đom đóm chớp sáng ở sân nhà, bạn biết điều kỳ diệu đó. Nhưng ở những nơi như sông Abatan ở Bohol, hoặc gần vùng nước Iwahig ở Palawan, màn trình diễn hoành tráng hơn nhiều. Hàng nghìn con đom đóm tụ tập trên cây. Chúng cùng nhau nhấp nháy, biến cả cành cây thành những đốm sáng xanh. Trông giống như dải đèn ngày lễ được treo bởi phép thuật, nhưng chúng hoàn toàn sống động.
Hướng dẫn viên địa phương ở đây hiểu rõ các dòng sông hơn bất kỳ ai. Họ đưa du khách đi trên những chiếc thuyền gỗ nhỏ vào ban đêm. Họ chèo thật êm để không làm đom đóm sợ. Những hướng dẫn viên này là một trong những người bảo vệ đom đóm tốt nhất. Họ dạy mọi người giữ giọng nói nhỏ và tắt đèn pin. Ánh sáng trắng chói từ điện thoại và đèn pin làm đom đóm bối rối. Khi mọi người chiếu đèn sáng vào cây, đom đóm ngừng chớp sáng với nhau.
Các cộng đồng gần Donsol cũng bảo vệ những loài côn trùng phát sáng này. Họ biết rằng dòng sông khỏe mạnh nghĩa là đom đóm khỏe mạnh. Ấu trùng đom đóm, là giai đoạn nhỏ của côn trùng trước khi mọc cánh, cần đất ẩm và nước sạch. Chúng săn những con ốc nhỏ trong bùn. Nếu sông bị ô nhiễm, hoặc cây cối ven bờ bị chặt để xây nhà và đường, ốc sẽ biến mất. Khi ốc chết, ấu trùng không có gì để ăn. Không có thức ăn, thế hệ alitaptap tiếp theo sẽ không bao giờ được bay.
Đó là lý do tại sao việc theo dõi nơi đom đóm sống lại quan trọng đến vậy. Trên các bản đồ khoa học cộng đồng như Alitaptap, mọi người từ khắp nơi trên thế giới chia sẻ nơi họ phát hiện những chú bọ phát sáng này. Mỗi chiếc ghim trên bản đồ kể một câu chuyện. Nó cho các nhà khoa học và cộng đồng biết khu vực nào vẫn có sông sạch và bầu trời đêm tối. Một báo cáo duy nhất từ sân nhà hoặc bờ sông giúp bức tranh lớn hơn được hoàn thiện.
Mọi người đôi khi tự hỏi liệu đom đóm ở Philippines có giống với đom đóm ở các nước khác không. Họ đom đóm, Lampyridae, có hàng nghìn loài khác nhau trên toàn cầu. Từ đom đóm Bắc Mỹ đến côn trùng phát sáng trong rừng châu Á, mỗi loài có thói quen riêng. Một số chớp sáng nhanh. Số khác phát sáng dịu nhẹ. Ở nhiều nơi, các nhà khoa học vẫn đang cố gắng tìm ra tên loài chính xác cho từng quần thể địa phương.
Việc thiếu thông tin đầy đủ đó là bình thường trong khoa học. Điều đó có nghĩa là vẫn còn rất nhiều việc phải làm. Mỗi lần ai đó quan sát kỹ bờ sông và ghi lại những gì họ thấy, họ giúp lấp đầy những khoảng trống. Bạn không cần phòng thí nghiệm lớn để tham gia. Bạn chỉ cần sự kiên nhẫn, một đêm tối và sẵn sàng quan sát trong im lặng.
Bảo vệ những loài côn trùng này không chỉ là cứu một màn trình diễn ánh sáng đẹp. Đó là giữ cho các dòng sông sạch sẽ cho mọi sinh vật sống ở đó. Khi cộng đồng trồng cây ven bờ và tắt đèn ngoài trời không cần thiết vào ban đêm, họ mang lại cho alitaptap một nơi an toàn để sống. Và khi du khách tôn trọng bóng tối trong chuyến đi thuyền đêm, họ đảm bảo rằng những tán cây sẽ tiếp tục phát sáng qua từng năm.