Mở bản đồ Alitaptap vào bất kỳ ngày nào trong tháng Mười, bạn sẽ thấy những chấm sáng rải rác khắp thế giới. Vào ngày mười sáu tháng Mười, ai đó đã phát hiện ra một chú đom đóm mùa đông gần Đại học Vermont ở Nam Burlington. Cùng ngày hôm đó, một người khác lại ghi lại hình ảnh một chú đom đóm ngọn cây mùa xuân ở St-Paul, New Brunswick. Tận ở Barbados, các bản ghi về đom đóm sọc Dixon xuất hiện liên tục tại Công viên Prior. Ở châu Âu, những người quan sát ghi nhận loài sâu phát sáng châu Âu từ Novalja ở Croatia cho đến tận Wisley ở Anh. Khắp nơi trên thế giới, mọi người cùng chia sẻ những ánh chớp nhỏ bé này. Chúng cho chúng ta thấy đom đóm đang sống ở đâu ngay lúc này.
Tuy nhiên, trong khi những đốm sáng này làm bừng sáng màn hình của chúng ta, các nhà khoa học nghiên cứu về loài bọ lại đang cảm thấy lo lắng. Số lượng côn trùng đang ít dần đi trên khắp thế giới. Thoạt nhìn, điều này có vẻ là một điều tốt nếu bạn không thích muỗi vo ve bên tai mình. Nhưng côn trùng lại làm những công việc rất quan trọng. Chúng thụ phấn cho cây cối để chúng ta có trái cây để ăn, và chúng làm thức ăn cho chim và ếch. Khi số lượng côn trùng giảm xuống, phần còn lại của thế giới tự nhiên sẽ phải chịu ảnh hưởng. Sự biến mất âm thầm này có mối liên hệ trực tiếp với những chú đom đóm mà chúng ta theo dõi trên bản đồ mỗi ngày.
Để hiểu được xu hướng này, các nhà nghiên cứu xem xét dữ liệu lâu dài. Các nhà khoa học không thể đếm từng con bọ trong một khu rừng, vì vậy họ dùng những mẹo thông minh. Họ đặt bẫy bắt côn trùng bay hoặc đếm số bọ dính trên kính chắn gió ô tô qua nhiều năm. Các nghiên cứu từ nhiều quốc gia cho thấy số lượng côn trùng bay đã giảm đáng kể trong vài thập kỷ qua. Một số khu vực đã mất đi một phần lớn tổng số lượng bọ của họ. Điều này không chỉ xảy ra với một loài bọ hiếm nào đó. Nó đang diễn ra ở nhiều họ côn trùng khác nhau, từ ong và bướm cho đến họ bọ cánh cứng mang tên Lampyridae, bao gồm cả những chú đom đóm đáng yêu của chúng ta.
Tại sao côn trùng lại biến mất? Lý do chính bắt nguồn từ cách con người thay đổi hành tinh. Đầu tiên là sự mất đi ngôi nhà của chúng, mà các nhà khoa học gọi là sự phá hủy môi trường sống. Khi con người đổ bê tông lên một đồng cỏ để làm bãi đậu xe hoặc chặt phá rừng để xây nhà, côn trùng sẽ mất đi nơi chúng sinh sống và tìm kiếm thức ăn. Đối với đom đóm, điều này thực sự rất khó khăn. Nhiều ấu trùng đom đóm, chính là những chú bọ non trước khi chúng mọc cánh, sống trong đất ẩm và lớp lá rụng. Chúng săn ốc sên và sên trần trong bóng tối. Nếu một vùng đất ngập nước bị khô cạn hoặc sân sau nhà bị phủ đầy bê tông, ốc sên sẽ chết và ấu trùng đom đóm sẽ không có gì để ăn.
Một vấn đề lớn khác là các hóa chất được sử dụng trong nông nghiệp và làm vườn. Thuốc xịt côn trùng và thuốc diệt cỏ được tạo ra để loại bỏ sâu bệnh, nhưng chúng thường làm hại cả những sinh vật có ích. Khi hóa chất ngấm vào đất hoặc nguồn nước, chúng có thể làm nhiễm độc côn trùng hoặc tiêu thụ các sinh vật nhỏ hơn mà côn trùng dựa vào để kiếm ăn. Ngay cả những ánh đèn chúng ta thắp bên ngoài nhà cũng gây rắc rối. Đèn đường sáng rực và đèn hiên nhà làm côn trùng ban đêm bối rối. Chúng làm rối loạn tín hiệu nhấp nháy mà đom đóm dùng để tìm nhau, khiến chúng khó giao phối và sinh ra thế hệ bọ phát sáng tiếp theo.
Đom đóm phù hợp với bức tranh lớn này như thế nào? Hãy coi đom đóm giống như những chú chim hoàng yến trong mỏ than. Vì chúng rất nhạy cảm với những thay đổi trong môi trường sống, chúng hoạt động giống như một hệ thống cảnh báo sớm. Khi một vùng đất ngập nước bị ô nhiễm quá nặng hoặc một khu1 phố trở nên quá sáng vào ban đêm, đom đóm thường là loài biến mất đầu tiên. Khi bạn đánh dấu một chú đom đóm mùa đông ở Massachusetts hay một chú sâu phát sáng châu Âu ở Đức, bạn đang làm nhiều hơn là chỉ ghi chú lại một con bọ xinh đẹp. Bạn đang giúp các nhà khoa học theo dõi xem những sinh vật nhạy cảm này vẫn đang bám trụ ở đâu.
Các nhà khoa học dựa vào các dự án khoa học cộng đồng bởi vì các nhà nghiên cứu không thể ở mọi nơi cùng một lúc. Khi mọi người ghi lại các lần nhìn thấy trên các nền tảng như Alitaptap hoặc iNaturalist, họ tạo ra một bức tranh khổng lồ về sức khỏe của loài côn trùng. Nếu mọi người ngừng nhìn thấy đom đóm ở một nơi mà trước đây chúng rất phổ biến, sự vắng bóng đó sẽ gửi đi một tín hiệu cho các nhà nghiên cứu. Nó nhắc nhở họ hãy xem xét kỹ hơn những gì đang diễn ra ở thị trấn hoặc công viên cụ thể đó. Có lẽ một con đường mới đã được xây dựng, hoặc có lẽ khu rừng địa phương đã bị chặt phá.
Tin vui là bạn không cần phải là một nhà khoa học chuyên nghiệp mới có thể giúp đỡ. Việc bảo vệ đom đóm và các loài côn trùng khác bắt đầu ngay tại sân sau hoặc khu phố của chính bạn. Bạn có thể nhờ gia đình chừa lại một góc sân hơi hoang dã một chút, với những chiếc lá rụng để ấu trùng bọ có thể săn mồi và ẩn nấp. Bạn có thể tắt đèn hiên ngoài trời vào ban đêm để không làm côn trùng bay bối rối. Quan trọng nhất, bạn có thể tiếp tục quan sát, học hỏi và chia sẻ những gì bạn nhìn thấy trên bản đồ. Mỗi dấu chấm bạn thêm vào đều giúp kể câu chuyện về những loài côn trùng mà chúng ta đang cùng chia sẻ hành tinh này.