Vấn đề với những bãi cỏ được cắt tỉa gọn gàng
Bạn hãy thử tưởng tượng mình đang đi dạo qua sân trường vào một buổi sáng tháng Mười se lạnh. Bạn thấy bác lao công đang thổi từng chiếc lá rụng trên bãi cỏ vào những chiếc túi nhựa khổng lồ. Đất trống trải. Các viền cỏ phẳng phiu. Với con người, trông nó thật sạch sẽ và sẵn sàng cho các trò chơi. Nhưng với một chú côn trùng nhỏ xíu đang cố gắng sinh tồn qua mùa thu, nơi đó trông giống như một sa mạc.
Khi chúng ta cào sạch từng chiếc lá và nhổ bỏ mọi đám cỏ dại, chúng ta không chỉ dọn đi sự bừa bộn. Chúng ta đã lấy đi những ngôi nhà. Đom đóm không tự nhiên xuất hiện từ hư không vào những đêm hè ấm áp. Chúng dành hầu như toàn bộ cuộc đời mình để ẩn nấp ngay trong tầm mắt, sát dưới lớp đất và bên dưới những đám thực vật mục nát. Nếu bạn muốn nhìn thấy chúng phát sáng khi mùa hè quay trở lại, khu vườn của bạn cần mang đến cho chúng một nơi ở an toàn ngay từ bây giờ.
Trên khắp thế giới, những người sử dụng bản đồ khoa học cộng đồng như Alitaptap ghi lại sự xuất hiện của đom đóm ở đủ mọi nơi. Vào tháng Mười, những người quan sát đã phát hiện ra loài sâu phát sáng châu Âu ẩn mình gần các khúc gỗ ở những nơi như Hanau ở Đức và Wisley ở Vương quốc Anh. Những người khác lại tìm thấy đom đóm mùa đông hoạt động gần các khuôn viên đại học ở Massachusetts và Vermont. Không loài côn trùng nào trong số này cần một bãi cỏ được cắt tỉa hoàn hảo hay đẫm hóa chất. Thứ chúng cần là chỗ ẩn náu, độ ẩm và bóng tối.
Côn trùng cần gì để sinh tồn?
Để hiểu vì sao một khu vườn gọn gàng lại gây rắc rối cho côn trùng, chúng ta phải xem xét những thứ loài bọ cần để duy trì sự sống. Mọi loài động vật đều cần ba điều cơ bản. Chúng cần thức ăn, nước uống và nơi trú ẩn khỏi kẻ săn mồi. Một bãi cỏ ngắn và sạch sẽ hầu như không đáp ứng được điều nào trong số này.
Bạn hãy nghĩ xem điều gì sẽ xảy ra khi bãi cỏ bị cắt ngắn hàng tuần. Đất bị nướng dưới ánh mặt trời gay gắt. Nó khô cạn hoàn toàn. Không có độ ẩm, những sinh vật nhỏ bé sống trong đất không thể sống sót. Nhiều loài côn trùng dành nhiều tháng trời ở dưới lòng đất hoặc dưới lớp vỏ cây trong lúc lớn lên từ trứng thành ấu trùng. Ấu trùng là giai đoạn trẻ và đang lớn của một con côn trùng trước khi nó trở thành con trưởng thành. Ấu trùng đom đóm dành nhiều thời gian để săn ốc sên và giun ở những nơi ẩm ướt.
Nếu mặt đất phủ đầy thuốc diệt cỏ hoặc thuốc xịt côn trùng, những chất độc đó sẽ giết chết ốc sên và giun. Khi con mồi chết đi, ấu trùng đom đóm sẽ bị đói. Chúng chẳng có gì để ăn. Nếu khu vườn được phủ bê tông cứng hoặc cỏ ngắn và khô, chúng sẽ chẳng có nơi nào để trốn khỏi những con cóc hoặc chim đói bụng. Một khu vườn gọn gàng thực chất giống như một ngôi nhà trống không có chút đồ ăn nào trong tủ lạnh.
Lá cây rụng bảo vệ các sinh vật nhỏ bé như thế nào
Chúng ta hãy nhìn kỹ hơn đống lá khô mà bạn vừa quét khỏi vỉa hè. Với hầu hết mọi người, đó là rác vườn. Nhưng với một chú ấu trùng đom đóm, đó vừa là chiếc chăn ấm áp vừa là một siêu thị thu nhỏ.
Lá khô giữ độ ẩm sát mặt đất. Khi lá xếp chồng lên nhau, chúng tạo ra những khoảng không gian nhỏ xíu bên dưới, nơi không khí luôn ẩm và mát mẻ. Sên trần, ốc sên và giun đất rất thích những không gian ẩm ướt này. Vì ấu trùng đom đóm ăn ốc sên và giun đất, việc có một đống lá đồng nghĩa với việc có sẵn một nguồn thức ăn ổn định ngay bên cạnh. Những đám lá cũng giúp mặt đất không bị đóng băng quá cứng khi mùa đông đến.
Ở những nơi như Quatro Barras ở Brazil hay Trường Sa ở Trung Quốc, đom đóm bản địa phụ thuộc vào các khu rừng tự nhiên và rìa vườn, nơi lá cây tự rụng và nằm lại đó. Khi con người cào sạch hoặc đốt chúng đi, lũ côn trùng sẽ mất đi nơi trú ẩn mùa đông. Việc để nguyên những chiếc lá ở một góc vườn là một trong những cách dễ nhất để duy trì chuỗi thức ăn cho các loài bọ sống về đêm.
Tắt đèn ngoài trời
Nơi trú ẩn và thức ăn chỉ là một phần của câu chuyện. Đom đóm cũng cần bóng tối để tìm thấy nhau.
Bạn hãy tưởng tượng việc cố gắng đọc một thông điệp bí mật viết bằng mực phát quang, nhưng ai đó lại chiếu một chiếc đèn pin khổng lồ thẳng vào mắt bạn. Bạn sẽ chẳng thể nhìn thấy gì cả. Đó chính là những gì đèn hiên ngoài trời sáng rực, đèn đường và đèn pha an ninh đang làm với đom đóm. Đom đóm đực và cái sử dụng các kiểu chớp sáng riêng để trò chuyện với nhau và tìm bạn tình. Nếu đèn hiên nhà bạn sáng suốt đêm, nó sẽ làm lu mờ đi những ánh sáng dịu nhẹ của chúng.
Ô nhiễm ánh sáng nhân tạo khiến đom đóm trưởng thành khó phát hiện ra bạn tình tiềm năng. Đôi khi, ánh sáng rực chói còn đánh lừa những con côn trùng bay lao về phía bóng đèn thay vì tìm bạn tình trong bóng tối. Việc tắt những chiếc đèn ngoài trời không cần thiết vào ban đêm sẽ giữ cho bầu trời được tối mờ. Nó mang lại cho đom đóm địa phương cơ hội phát tín hiệu cho nhau mà không bị quấy rầy.
Điều này có ý nghĩa gì đối với đom đóm
Mỗi lựa chọn nhỏ mà bạn thực hiện trong khu vườn, ban công hoặc sân trường đều có ý nghĩa lớn. Bạn không cần phải có một khu bảo tồn thiên nhiên khổng lồ mới bảo vệ được động vật hoang dã. Ngay cả một khoảng đất nhỏ được để hoang dã cũng có thể tạo ra sự khác biệt.
Hãy bắt đầu bằng việc bỏ qua thuốc trừ sâu hóa học trên bãi cỏ nhà bạn. Hãy để một góc vườn mọc rậm rạp hơn một chút với các loài thực vật bản địa thuộc về hệ sinh thái địa phương của bạn. Hãy để lại những chiếc lá rụng ở nơi chúng rơi xuống thay vì cho vào túi nilon. Cuối cùng, hãy bật công tắc và tắt đèn ngoài trời khi bạn đi ngủ.
Khi bạn làm theo những bước này, bạn không chỉ đang dọn dẹp không gian ngoài trời của mình. Bạn đang xây dựng một môi trường sống an toàn. Bạn đang tạo cho ấu trùng đom đóm một nơi để săn mồi, bảo vệ những con trưởng thành khỏi ánh sáng chói lóa, và đảm bảo rằng khi mùa hè quay trở lại, màn đêm vẫn sẽ tràn ngập những đốm lửa sống động.