Vào những buổi tối tháng Tám ấm áp, mọi người khắp nơi bước ra ngoài để ngắm đom đóm. Trên bản đồ Alitaptap của chúng tôi, các thành viên gần đây đã ghi nhận loài Common Eastern Fireflies ở Ann Arbor, Michigan và Durham, North Carolina. Ở bên kia đại dương, những người quan sát tại Bismark, Đức và Choulex, Thụy Sĩ đã phát hiện ra loài European Glow-worms đang nghỉ ngơi lặng lẽ trong đám cỏ tối. Thật dễ nghĩ rằng đom đóm chỉ thuộc về bầu trời đêm.
Đó chỉ là một phần nhỏ trong câu chuyện của chúng. Đom đóm trưởng thành chỉ sống trong vài tuần ngắn ngủi. Trước khi chúng bay hay nhấp nháy trên cây, đom đóm dành một hoặc hai năm trọn vẹn sống dưới mặt đất. Chúng trốn trong đất ẩm, dưới gỗ mục và bên dưới những chiếc lá rụng.
Dưới lòng đất, một con đom đóm non được gọi là ấu trùng. Ấu trùng đom đóm trông giống như những con bọ nhỏ có áo giáp dẹt. Chúng không có cánh và không thể bay. Thay vào đó, chúng bò qua lớp đất ẩm để tìm thức ăn. Chúng là những thợ săn năng động. Món ăn yêu thích của chúng là ốc sên, sên trần và giun mềm.
Để ăn một con ốc sên, ấu trùng đom đóm cắn nó và tiêm một chất lỏng đặc biệt. Chất lỏng đó biến bên trong con ốc thành một dạng súp mềm. Sau đó, ấu trùng uống hết. Một con ấu trùng đom đóm đơn lẻ có thể ăn hàng tá con ốc sên trước khi lớn lên.
Nếu không có một nơi an toàn để sống dưới lòng đất, một con ấu trùng không bao giờ có thể biến thành đom đóm trưởng thành. Ngày nay, nhiều đom đóm non đang phải đối mặt với một mối nguy hiểm ẩn giấu lớn ngay bên dưới chân chúng ta.
Vấn đề với thuốc xịt bọ trên sân cỏ
Nhiều chủ nhà và công ty chăm sóc bãi cỏ muốn sân cỏ trông giống như những tấm thảm xanh mượt. Để loại bỏ bọ hoặc cỏ dại không mong muốn, mọi người thường xịt các chất độc hóa học lên cỏ. Các bình xịt này được gọi là thuốc trừ sâu.
Thuốc trừ sâu được tạo ra để tiêu diệt côn trùng. Vấn đề lớn là thuốc xịt hóa học không chọn lọc loại bọ nào cần hại. Chúng không bỏ qua đom đóm trong khi chỉ nhắm vào muỗi hoặc bọ cánh cứng trong cỏ. Khi ai đó xịt thuốc diệt bọ lên bãi cỏ, chất độc hóa học sẽ ngấm thẳng vào lớp đất trên cùng.
Lớp đất trên cùng đó chính là nơi ấu trùng đom đóm sống và săn mồi.
Khi đom đóm non tiếp xúc với chất độc trên bãi cỏ, chúng có thể chết nhanh chóng. Ngay cả khi thuốc xịt hóa học không giết chết ấu trùng ngay lập tức, nó vẫn có thể làm hỏng thức ăn của chúng. Thuốc trừ sâu tiêu diệt ốc sên, sên trần và giun trong sân. Nếu ấu trùng đom đóm ăn phải một con ốc bị nhiễm độc, ấu trùng cũng bị ốm theo. Nếu tất cả ốc sên trong sân chết hết, đom đóm non sẽ chết đói lâu trước khi chúng mọc cánh.
Mưa cũng có thể cuốn trôi các chất xịt hóa học này khỏi bãi cỏ. Chất độc di chuyển vào các luống hoa, vườn rau và các con lạch nhỏ gần đó. Điều này có nghĩa là thuốc xịt hóa học có thể làm hại đom đóm ở xa nơi chất độc được phun.
Sân vườn sạch sẽ quá mức cũng gây ra vấn đề
Thuốc xịt bọ hóa học không phải là mối đe dọa duy nhất đối với đom đóm non. Một vấn đề khác đến từ cách mọi người dọn dẹp sân vườn của họ.
Ấu trùng đom đóm phải giữ ẩm để sống sót. Cơ thể mềm mại của chúng khô đi nhanh chóng nếu đất quá nóng hoặc quá khô. Trong tự nhiên, lá mùa thu rơi, cành cây mục nát và cỏ cao hoạt động giống như một miếng bọt biển ướt trên mặt đất. Lá giữ lại nước mưa và sương. Chúng chặn ánh sáng mặt trời nóng và giữ cho mặt đất mát mẻ và ẩm ướt. Đất ẩm này là một ngôi nhà tuyệt vời cho ốc sên, giun và đom đóm non.
Khi mọi người cào sạch từng chiếc lá mùa thu, xúc sạch vụn gỗ và cắt cỏ siêu ngắn mỗi tuần, mặt đất sẽ thay đổi. Nắng hè oi ả chiếu thẳng vào đất trơ trụi. Mặt đất khô cạn và nứt nẻ như gạch nung.
Ốc sên và sên trần không thể sống trong đất cứng và khô. Chúng bỏ đi hoặc chết. Không có độ ẩm và lớp phủ lá, ấu trùng đom đóm mất cả thức ăn lẫn nơi trú ẩn. Một khu sân được cạo sạch và cắt ngắn trở thành sa mạc cho đom đóm non.
Bản đồ của chúng ta cho thấy điều gì
Trên Alitaptap, các nhà khoa học công dân ghi lại các quan sát về đom đóm từ nhiều quốc gia khác nhau. Các báo cáo của họ cung cấp cho chúng ta những manh mối rõ ràng về nơi đom đóm sinh sống.
Ví dụ, một người phát hiện ở Macapá, Brazil gần đây đã ghi nhận loài Aspisoma lineatum gần lưu vực sông Amazon ẩm ướt. Một người dùng khác đã phát hiện ra cùng loài này ở Asunción, Paraguay. Những con đom đóm này phụ thuộc vào đất ẩm và thực vật rậm rạp giúp giữ độ ẩm cho mặt đất.
Ở Quận Wood, Texas, một người dùng Alitaptap đã phát hiện ra loài Pleotomus pallens. Con cái của loài này không bay. Chúng ở gần mặt đất, hoàn toàn dựa vào lớp phủ mặt đất khỏe mạnh. Ở Nellore, Ấn Độ, một người quan sát đã ghi nhận loài Abscondita anceyi. Ở Calenzano, Ý, một người dùng đã tìm thấy loài Lampyris fuscata fuscata.
Tại Hoa Kỳ, người dùng gần đây đã báo cáo loài Common Eastern Fireflies ở những nơi như Avondale, Pennsylvania; Urbana, Illinois; Wheeling, West Virginia; và thậm chí cả Công viên Cầu Brooklyn ở Thành phố New York.
Bạn có nhận thấy điểm chung của những nơi này không? Ngay cả trong các thành phố lớn hoặc thị trấn đông đúc, đom đóm vẫn xuất hiện ở những nơi có các mảng đất mềm, lá ẩm và bóng râm. Nếu những mảng đó bị phun thuốc diệt bọ mạnh hoặc bị dọn sạch đến mức trơ đất, đom đóm sẽ biến mất khỏi bản đồ.
Bốn cách bạn có thể giúp đom đóm trong sân nhà
Bạn không cần các công cụ đặc biệt hay nhiều tiền để bảo vệ đom đóm. Những thay đổi nhỏ trong cách bạn chăm sóc bãi cỏ hoặc khu vườn có thể cứu sống hàng trăm đom đóm non. Dưới đây là bốn bước đơn giản mà bạn và gia đình có thể thực hiện ngay hôm nay.
Đầu tiên, hãy ngừng sử dụng thuốc xịt bọ hóa học trên bãi cỏ của bạn. Bỏ qua các bình xịt muỗi hóa học và thuốc trị bọ cánh cứng. Nếu muỗi là vấn đề, hãy thử sử dụng các phương pháp xử lý nước tự nhiên gọi là viên diệt muỗi trong nước đọng. Chúng sử dụng vi khuẩn vô hại nhắm vào ấu trùng muỗi mà không làm hại đom đóm hay bọ trong đất.
Thứ hai, hãy để lại một mảng cỏ hoang dã. Bạn không phải để toàn bộ bãi cỏ mọc um tùm. Hãy chọn một khu vực nhỏ ở góc sau hoặc dọc theo hàng rào. Hãy để cỏ mọc cao hơn ở đó. Tránh cắt cỏ ở điểm đó trong suốt mùa hè. Cỏ cao giữ độ ẩm trong đất và cho đom đóm trưởng thành một nơi an toàn để nghỉ ngơi vào ban ngày.
Thứ ba, giữ lại lá mùa thu trong các luống vườn của bạn. Khi cây rụng lá vào mùa thu, đừng cho tất cả vào túi rác nhựa. Hãy cào một lớp lá vào các luống vườn, dưới gốc cây hoặc xung quanh cây bụi. Việc để lại lá khô tạo ra một chiếc chăn mùa đông ấm áp và ẩm ướt cho ấu trùng đom đóm. Chúng ngủ dưới những chiếc lá đó suốt mùa đông và thức dậy sẵn sàng săn mồi vào mùa xuân.
Thứ tư, trồng cây bản địa và giữ đất ẩm. Cây bản địa có rễ sâu giúp giữ nước trong đất. Thêm một khu vườn mưa nhỏ hoặc một mảng mùn gỗ dày giúp đất luôn ẩm ngay cả trong những tuần hè khô hạn.
Theo dõi các điểm đom đóm bạn thấy
Chỉnh trang sân vườn là một bước tuyệt vời, nhưng bạn cũng có thể giúp đỡ bằng cách làm khoa học. Bất cứ khi nào bạn nhìn thấy một con đom đóm trong khu neighborhood của bạn, tại công viên hoặc gần một con lạch, hãy ghi chú lại vị trí của bạn. Chia sẻ quan sát của bạn trên Alitaptap hoặc iNaturalist.
Khi bạn ghi lại những lần nhìn thấy, các nhà khoa học có thể xem bản đồ để biết đom đóm đang phát triển tốt ở đâu. Họ có thể so sánh các khu phố phun thuốc hóa học nặng với các khu phố có sân vườn hữu ích và những đống lá. Những điểm bạn nhìn thấy cung cấp cho các nhà nghiên cứu bằng chứng thực tế về những gì giúp đom đóm sống sót.
Bằng cách bỏ qua thuốc xịt hóa học, để lại một ít lá trên mặt đất và chia sẻ những gì bạn nhìn thấy, bạn giúp giữ cho đom đóm phát sáng trong những năm tới.